Chùa Hương Trai

Lược sử

Thôn Dương Liễu nổi tiếng với những di tích lịch sử - văn hóa như: chùa Cả, chùa Đồng, chùa Bãi, đình Hàng Tổng, quán Dương Liễu. Dân nơi đây có nghề làm miến và bánh kẹo lâu đời. Trước 1945, thôn thuộc tổng Dương Liễu, huyện Đan Phượng, Hà Đông. Từ tháng 7-2025 thuộc xã Dương Hoà, TP Hà Nội.

Ngôi chùa Cả của thôn Dương Liễu có từ thời Trần, tên chữ Hương Trai Tự. Chùa đã nhiều lần được trùng tu, tôn tạo và hoàn thiện với quy mô tương đối ổn định vào thời Lê trung hưng và thời Nguyễn. Cổng chùa bên ngoài trông đơn giản và khuôn viên không thật lớn nhưng bên trong chùa bảo lưu được rất nhiều hiện vật quý giá. Năm 1964, chùa Hương Trai được Bộ Văn hoá xếp hạng Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Chùa Hương Trai nằm ngay dưới chân con đê Tả Đáy, cạnh đình Dương Liễu, mặt hướng về sông Đáy ở phía tây. Các bậc gạch đưa khách từ đê xuống nghi môn gồm 2 trụ biểu đắp câu đối chữ Hán rồi dẫn đến một tam quan ngoại gồm 2 tầng 8 mái với những đầu đao cong vút. Sau đó là lối đi dài phía bên phải bờ ao Thiên để vào chùa chính.

Mặt bằng chùa chính có hình “chữ Công”, với 2 dãy tả hữu vu ở hai bên sân trước. Toà tiền đường 7 gian hai chái, các bộ vì được làm theo kiểu “chồng rường, kẻ chuyền” dựa trên 4 hàng chân cột gỗ lim kê trên các tảng đá. Toà thiêu hương chạy dọc, các bộ vì ngoài được làm theo kiểu “chồng rường” gắn với gian giữa tiền đường, 2 bộ vì trong được làm theo kiểu “giá chiêng” phổ biến vào thời Mạc.

Toà thượng điện gồm 1 gian 2 chái, hai bộ vì làm giống như ở thiêu hương, trên các cột lớn đỡ câu đầu qua đấu vuông thót đáy, xung quanh bưng ván đố lụa không trang trí.

Di vật

Tại gian bên trái trên gác tam quan treo một chiếc khánh đồng có đề 9 chữ Hán “Hương Trai Tự Khánh, Quý Dậu Niên Trùng Tu”. Gian giữa có treo một quả chuông đồng cao 123cm, đề 4 chữ “Hương Trai Tự Chung”, tạo tác năm Gia Long thứ 13 (1814), mặc dù hồi đó nhà vua cấm dân miền Bắc đúc chuông, xây chùa. Trước sân tiền đường có cây hương đá được dựng năm Chính Hòa thứ 7 (1686), đỉnh trụ hình hoa sen, xung quanh không trang trí. Trong chùa bài trí đầy đủ đồ thờ cùng 38 pho tượng Phật giáo Bắc tông với các phong cách từ thời Mạc đến thời Nguyễn.

Tại thượng điện có bộ tượng Tam thế Phật ngự ở trên một bệ hoa sen bằng đá ghép hình hộp cao 119 cm, mặt rộng 132 cm, dài 367 cm. Bốn góc bệ tạc hình chim thần Garuda, mặt trước chạm bốn ổ rồng cuộn. Trên bệ có nhiều hoa văn đặc thù của thời Trần với dòng chữ Hán ghi rõ việc cúng ruộng tiền năm Đại Trị thứ 3 (1360) và dựng bệ năm Đại Định thứ 2 (1370).

Đáng chú ý có pho Quan Âm đứng bên ngựa, là tượng phổ biến ở Trung Quốc nhưng rất hiếm gặp ở Việt Nam. Các trụ trốn chạm hoa to và hình người. Ván lá đề chạm hình rồng. Các cốn chạm hươu nằm hoặc vân xoắn to. Trên câu đầu và cột gắn các tượng tiên nữ cao khoảng 40cm (tại thượng điện cũng có bốn pho như thế). Các đầu dư đều có dấu vết sửa chữa nhưng vẫn mang phong cách thời Mạc.

Ngoài ra còn có hai tấm bia đá. Bia “Tiền hiền từ bi” được tạo vào năm Hoằng Định thứ 19 (1618), kích thước 52x86x13 cm, khắc tên mẹ con ông Nguyễn Mậu Tài và tên các vị khoa bảng được thờ tại Văn chỉ. Bia “Tự sự bi ký” được khắc năm Cảnh Thịnh thứ 6 (1798), kích thước 72x116x12 cm, ghi việc các quan viên, hương lão giáp Hương Nhai lập bia thờ Lý Tiên sinh.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bãi (Đại Bi Tự)
• Chùa Đôi Hồi và đền Tam Phủ
• Chùa Vắng (Quế Dương)
• Đền Mậu Hoà
• Đình Dương Liễu
• Đình Mậu Hoà
• Quán Dương Liễu

Ảnh: Chùa Hương Trai

Bài 788 ©NCCông 2011-2021, chùa Hương Trai