Quán Thượng và quán Hạ (Đồng Lư)

Lược sử

Thôn Đồng Lư tên chữ là 同閭村. Nơi đây đã phát hiện được nhiều dấu vết của các ngôi mộ Hán có từ đầu thời Bắc thuộc. Đến thời Nguyễn, thôn Đồng Lư thuộc tổng Tiên Lữ, huyện Yên Sơn, phủ Quốc Oai, tỉnh Sơn Tây. Từ tháng 7 năm 2025, thôn thuộc xã Hưng Đạo, TP Hà Nội. Đồng Lư có Quán Thượng và Quán Hạ là hai di tích thờ thành hoàng làng đã được trùng tu năm 2025.

Theo truyền thuyết, một bà mẹ đã chạy từ Hương Sơn về Đồng Lư và sinh ra ba anh em trai. Thời trẻ họ được dân làng cưu mang đùm bọc. Lớn lên, họ cùng hơn 30 chàng trai đã theo Đinh Bộ Lĩnh lập công dẹp loạn 12 sứ quân và thành lập nước Đại Cổ Việt vào năm 968. Sau khi mất, ba anh em được dân làng suy tôn là Tam vị đại vương Hổ Lang và phụng thờ tại Quán Thượng.

Năm 1996, Quán Thượng và Quán Hạ đã được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Quán Thượng

Cổng quán Thượng là một nghi môn tứ trụ với tường bao và hai cửa phụ 2 tầng 8 mái. Thân trụ hình vuông đắp câu đối chữ Hán. Trên đỉnh hai trụ lớn có đắp hình bốn chim phượng chụm đuôi vào nhau, dưới là ô đèn lồng đắp hình tứ linh. Trên đỉnh hai trụ nhỏ đắp hình con nghê. Tất cả mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.

Quán Thượng có vị trí gần trên đỉnh núi Đồng Lư nằm cao hơn mặt nước biển khoảng 60m. Mặt nhìn về đồi So ở phía Đông Nam, bố cục có hình “chữ Đinh”. Toà tiền tế 3 gian hẹp, xây chồng diêm, tường hồi bít đốc. Thềm cao hai bậc bằng đá xanh, cả hàng hiên có 4 cột đá nhỏ với thiết diện hình vuông.

Trên thượng điện bên trái có bức cuốn thư bằng gỗ khắc bài ca ngợi địa linh và thành hoàng. Gian giữa có bức phù điêu lưỡng long triều nguyệt, phía dưới là hai con long mã. Xung quanh là hoa lá cách điệu với chùm đào tượng trưng ước mong sống lâu và chùm lựu tượng trưng ước mong có nhiều con cháu.

Toà hậu cung gồm 3 gian hẹp, nối vào gian giữa tiền tế và ngăn cách bằng hệ thống cửa bức bàn. Toà nhà này cấu trúc đơn giản với những bộ vì chồng rường trên câu đầu đều theo lối bào trơn đóng bén. Tại gian giữa hậu cung có một khám thờ lớn sơn son thếp vàng là nơi đặt long ngai bài vị thờ Tam vị đại vương.

Quán Hạ

Quán Hạ nằm dưới chân núi Đồng Lư, mặt nhìn về phía Tây Bắc ra hồ nước. Giữa hồ nổi lên một gò đất nhỏ, xưa kia dùng làm sới vật trong những ngày lễ Tết. Cảnh đẹp nơi đây từng được thi hào Nguyễn Du nhắc tới. Trước đó, Lê Quý Đôn đã mô tả: “Bên cạnh núi Đồng Lư là cư dân, có ngọn núi So và đất vàng. Núi Tiên Lữ là nơi tu hành Bồ tát của người chị ông Nguyễn Trực”. [1]

Cổng quán Hạ là một nghi môn tứ trụ với tường bao và hai cửa phụ 2 tầng 8 mái. Thân trụ hình vuông đắp câu đối chữ Hán. Trên đỉnh hai trụ lớn có đắp hình bốn chim phượng chụm đuôi vào nhau, dưới là ô đèn lồng đắp hình tứ linh. Trên đỉnh hai trụ nhỏ đắp hình con nghê. Tất cả mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.

Sau cổng là sân với dãy nhà giải vũ đối diện ở hai bên. Toà đại bái 5 gian, tường hồi bít đốc, mặt tiền và mặt hậu phía dưới để trống, chỉ che mành. Phía trên xây chồng diêm 2 tầng, 8 mái lợp ngói ri với 8 đầu đao cong. Trên nóc, đắp bờ đinh, con kìm, con xô và con sấu. Bộ khung dựa vào 4 hàng chân cột với những bộ vì nóc đặt trên câu đầu theo kiểu chồng rường.

Đặt song song với đại bái theo hình chữ Nhị là toà hậu cung 3 gian 2 dĩ hẹp trên nền cao 9 bậc. Trước thềm đá xanh kè vuông là giếng tròn nhỏ. Trong cung cấm đặt long ngai bài vị thờ Lý Nhã Lang, một nhân vật lịch sử thời Lý Nam Đế, được nhân dân Đồng Lư suy tôn làm thành hoàng.

Trong Quán Hạ bảo lưu một cuốn thần phả bằng chữ Hán, 7 đạo sắc phong thành hoàng Lý Nhã Lang. Trên những bức cốn ở toà đại bái có chạm khắc các đề tài ngư long hý thuỷ và tứ linh. Ngoài ra, còn có các yếu tố trang trí dân gian như: mai hoá rồng, các loài chim đang bay hoặc múa....

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Báo Ân: XJHW+JVQ, Hưng Đạo.
• Chùa Lâm So: XM9H+435, Hưng Đạo.
• Đình Dương Cốc: XJCR+CGV, Hưng Đạo.
• Đình Phương Quan: XMMM+3GM, An Khánh.
• Đinh làng So: XMGG+2Q, Hưng Đạo.
• Đình Yên Nội: XJHX+28H, Hưng Đạo.

Ảnh: Sân đền Quán Hạ

Bài 1241 ©NCCông 2017-2026, Quán Thượng và Quán Hạ