Chùa Mạch Tràng

Du khách từ Hà Nội đi xe bus số 15 hoặc 17, 43, 46 rồi xuống ở trạm dừng “Cây Đa Bác Hồ - Km 5+800 Quốc Lộ 3”. Từ đó đi khoảng 600m đến ngã ba chợ Mạch Tràng thì rẽ trái đi tiếp hơn 300m sẽ thấy chùa và đình nằm cạnh nhau ở bên phải con đường làng, đối diện sân vận động.

Địa lý

Thôn Mạch Tràng còn gọi Mạch Trường hay Mạch Dương, theo truyền thuyết là nơi dự trữ lương thảo đặt ở sát ngoài vòng thành thứ ba, phía tây nam kinh đô Cổ Loa của An Dương Vương vào thế kỷ III trước Công nguyên. Sử sách chép Lý Phật Tử và Ngô Quyền đều từng đóng đô tại Cổ Loa. Đầu thế kỷ XIX, Mạch Tràng là một trong 8 xã của tổng Cổ Loa, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, trấn Kinh Bắc (từ 1831 cắt về tỉnh Bắc Ninh). Bên cạnh nghề trồng lúa, dân làng còn nổi tiếng về đặc sản bún và bánh cuốn.

Mạch Tràng nằm ở bờ bắc sông Hoàng Giang và phía nam con đường sắt chạy từ ga Cổ Loa đến sông Ngũ Huyện Khê. Phía nam sông Hoàng Giang thông với sông Hồng lại có Quốc lộ 3 nối Cầu Đuống với Quốc lộ 5 kéo dài (AH14). Mạch Tràng chỉ cách sông Hồng và sông Đuống hơn 2km. Giao thông thuỷ bộ ngày nay như vậy đều rất thuận tiện.

Lược sử

Mạch Tràng là nơi có những phát hiện khảo cổ học và những di chỉ cư trú của người cổ sống cách nay một vài thiên niên kỷ. Theo truyền thuyết, trong thời Âu Lạc, An Dương Vương đã đặt kho lương thực, đem giống lúa mạch về đây và dạy dân trồng trọt. Đến thời vua Ngô Quyền, ngài đã mở trường học của quốc gia tại thôn này. Từ đó có tên Mạch Tràng (Mạch: lúa mạch, Tràng: trường học).

Chùa Mạch Tràng mang tên chữ Quang Linh Tự, nghĩa là rạng rỡ và linh thiêng. Khuôn viên có tổng diện tích gần 5.000 m2 và trồng nhiều cây ăn quả, bên trái chùa là khu đình làng cũng rất rộng. Chùa có niên đại cuối thế kỷ XVIII đầu XIX tuy không biết đích xác chùa được xây vào năm nào. Trên nóc vì giữa của tam quan có ghi niên đại Khải Định 5 (1920) là năm đại tu chùa dưới triều nhà Nguyễn.

Kiến trúc

Một số công trình trong chùa đã được trùng tu vào thế kỷ XX. Gần đây lại có đợt tu bổ lớn trong hai năm 2000-2001. Tam quan chùa xây chồng diêm 2 tầng 4 mái, tường hồi bít đốc tay ngai, bên trên treo chuông. Sau tam quan là đường gạch dẫn khách đi thẳng giữa hai tháp mộ vào sân trước. Toà tiền đường 5 gian 2 dĩ quay về phía tây nam, nhìn qua cổng và đường làng ra cánh đồng ven sông Hoàng Giang.

Toà tiền đường kết nối với thiêu hương và thượng điện theo hình "chữ Đinh". Các bộ vì được làm theo thức "Thượng chồng rường kê đấu, trung chồng xà kê trụ, tiền kẻ, hậu bẩy". Toà thượng điện 4 gian 2 dĩ có các vì kèo làm theo thức "Thượng chồng rường, con nhị, hạ kẻ chuyền", do xà nách gối lên tường bao ở hai bên nên thực chất chỉ có hai hàng chân cột.

Hai đầu hồi tiền đường lại có hành lang dẫn tới hai nhà tả hữu vu và toà hậu đường ở xung quanh sân trong. Hậu đường 5 gian gồm nhà Tổ và nhà Mẫu, gian giữa kết nối với 2 gian "chuôi vồ" thành hình "chữ Đinh". Các bộ vì đều làm theo thức "Chồng cốn, kẻ chuyền, tiền kẻ, hậu bẩy" và được xây kiểu "bít đốc, chừa hiên". Hằng năm, lễ giỗ Tổ được tổ chức vào ngày 28 tháng 2 âm lịch.

Năm 1997, chùa Mạch Tràng [cùng đình làng] được công nhận Di tích lịch sử – văn hóa quốc gia.

Di sản

Tại thượng điện có các cửa võng kiểu "Thiều châu" được chạm lộng, chạm thủng, bong kênh và thể hiện hình tượng Tứ linh, Tứ quý", một số bức đã đạt đến sự tinh xảo. Các cửa võng đều được sơn thếp lộng lẫy và mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XIX.

Lại có 7 bức hoành phi và 7 đôi câu đối mang nội dung ca ngợi Đức Phật, kể sự tích và cảnh thiền với lối viết chân, triện có trang trí các dây hoa chanh ở diềm xung quanh trên nền hồi văn và được sơn son thiếp vàng.

Khám thờ và y môn được trang trí bằng chạm khắc với các đề tài Tứ linh, Tứ quý, Lưỡng long chầu nguyệt, Ly hoá, Phượng chầu, Quy sen, Hổ phù.

Hệ thống tượng Phật giáo Bắc tông gồm có 38 pho tượng tròn được tạo tác bằng chất liệu thổ mộc, chủ yếu được thờ ở thượng điện. Hầu hết các tượng đều được sơn thếp kỹ lưỡng và thể hiện phong cách nghệ thuật điêu khắc của thế kỷ XVIII, XIX.

Đáng chú ý 2 pho tượng hậu tả thực một nam, một nữ, được làm bằng đất có sơn thếp và đặt trên bệ sen bằng gỗ. Các đường nét thể hiện tóc, áo, mũ cho thấy nhân vật có thân thế quyền quý. Tương truyền là một công nương phủ chúa Trịnh và chồng bà đã có công trong việc dựng chùa nên được thờ ở đây.

Tại hậu đường có đặt ban thờ Mẫu với các pho tượng Mẫu Thượng Thiên, Mẫu Thượng Ngàn, Mẫu Thoải, Mẫu Địa, 4 vị Quan Hoàng và Đức Thánh. Ở phía ngoài có ban thờ Tứ phủ công đồng và 2 tượng cậu.

Ngoài ra còn có chuông “Quang Linh tự chung” đúc năm Nhâm Thìn và một số đồ thờ như đỉnh hương, lọ hoa, đài lễ. Cũng phải kể 12 tấm bia đá mang niên đại thời Nguyễn, nhiều bia có từ giữa thế kỷ XIX. Hầu hết bia có kích thước nhỏ, được trang trí trên trán và diềm với các đề tài “Cúc lão hoá long”, “Long chầu” và cúc dây, hoa lá. Bia được gắn vào tường, chữ bị mờ nhiều, đại khái ghi lại việc bầu Hậu, các tên Hậu, ruộng Hậu, ruộng gửi giỗ.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bảo Sơn: thôn Cổ Loa, xã Cổ Loa.
• Chùa Cảnh Phúc: thôn Lại Đà, xã Đông Hội.
• Đền Lê Xá: thôn Lê Xá, xã Mai Lâm.
• Đình, đền Hội Phụ: thôn Hội Phụ, xã Đông Hội.
• Đình, miếu Lại Đà: thôn Lại Đà, xã Đông Hội.
• Đình Mạch Tràng: thôn Mạch Tràng, xã Cổ Loa.
• Khu di tích Cổ Loa: thôn Cổ Loa, xã Cổ Loa.

No 1192 ©NCCông 2022-2025, chua Mach Trang