ĐỀN ĐƯƠI (HẢI DƯƠNG)

Lược sử

Đền Đươi tên chữ là Quỳnh Hoa Từ, thờ Vương mẫu Ỷ Lan. Kết quả các đợt khai quật khảo cổ học tại đây khẳng định di tích được khởi dựng vào thời Lý, những công trình ban đầu đã bị huỷ hoại do chiến tranh và thời gian. Tuy vẫn còn lại một số gạch hoa thời Lý-Trần nhưng dáng vẻ ngôi đền như ta thấy chỉ được định hình từ thế kỷ XVII và đã trải qua trùng tu vài lần.

Theo truyền thuyết, Vương mẫu Ỷ Lan khi đi thị sát tình hình đất nước đã cho ghé thuyền vào thôn Cẩm Cầu tức làng Đươi, nay thuộc xã Thống Nhất, huyện Gia Lộc, tỉnh Hải Dương. Thấy cảnh đẹp bà bèn ban sắc chỉ và tiền bạc để nhân dân địa phương xây dựng chùa chiền. Ngôi đền này đã được ra đời để dân làng tôn vinh và tưởng nhớ công ơn của bà.

Trong giai 1943-1948, nơi đây từng là cơ sở của cán bộ Việt Minh và đội du kích địa phương.

Kiến trúc

Đền quay hướng Đông Bắc, sau cổng nghi môn là sân rộng với nhà tả vu đối diện giếng đền. Toà tiền tế gồm 4 vì kèo chính và 2 dãy cột quân chia thành 3 gian, 2 dĩ, dài 17m, rộng 8,1m. Mỗi vì kèo chính đều có bẩy tiền, bẩy hậu, cột quân, xà nách. Các cột cái thấp, đường kính khoảng 40 cm. Các câu đầu, con vành, đấu nóc đều chắc khoẻ. Các góc đao dĩ, hệ thống kẻ góc, xà đùi, chắn mái, các lá đề ở đầu đao, hệ thống xà thượng, xà hạ, tầu lá mái, hoành, rui đều dùng gỗ tốt. Móng xây gạch Bát Tràng, tường xây gạch chỉ mỏng, mái lợp ngói mũi, 4 đầu đao có phù điêu rồng chầu, phượng mớm, bờ chảy có đắp các con sô, con trối, trên bờ nóc có lưỡng long chầu nguyệt.

Qua khoảng sân hẹp là toà trung từ dài 17 m, rộng 5,1 m. Có 4 vì kèo kết cấu kiểu con chồng đấu sen, tạo thành 5 gian rộng, 2 gian đầu hồi chỉ có các xà và hoành gác tường. Các cấu trúc gỗ ở đây có độ lớn trung bình, chủ yếu là bào trơn, đóng bén và được lắp khít vào nhau bởi hệ thống mang mộng bén sát. Móng và tường xây bằng gạch chỉ theo kiểu thu hồi bít đốc, mái lợp ngói mũi. Nối liền gian thứ nhất và gian thứ 5 là 2 dãy giải vũ phía bắc và phía nam, mỗi dãy dài 6,4 m, rộng 1,65 m. Cả hai có kiến trúc khá đơn giản, cột thấp, mái lợp ngói mũi, tạo thành một không gian khép kín với khoảng sân giữa để lấy sáng.

Toà hậu cung 3 gian, một gian trong đó là cung cấm. Kết cấu gồm 2 vì kèo kiểu chồng rường, kỹ thuật chủ yếu là bào trơn, đóng bén, không có chạm khắc hoa. Móng, tường xây thấp bằng gạch chỉ, mái lợp ngói mũi.

Ngay sát cạnh đền có một ngôi chùa nhỏ tên là Bảo Đới, từng bị phá huỷ trong chiến tranh nhưng đã được khôi phục lại, kiến trúc khá đơn giản. Những năm gần đây, cổng, nhà khách và các công trình phụ trợ khác của đền cũng được xây dựng thêm.

Di sản

Nhiều triều đại phong kiến trước đây đã ban sắc phong cho đền Đươi. Trong đền còn giữ 4 bộ kiệu, 1 long đình, 4 ngai thờ, 2 câu đối, 1 bộ bát bửu, 1 bát hương đồng và 2 nghê đá từ thế kỷ XVII. Tại các vì kèo ở gian giữa tiền tế có một số bức chạm đề tài đàn rồng. Trong khám thờ ở hậu cung đặt tượng Vương mẫu Ỷ Lan ở tư thế ngồi, cao 60 cm, nét mặt phúc hậu. Mặt tiền của cung cấm còn có bộ ván bưng chạm lưỡng long chầu nguyệt.

Hằng năm âm lịch, cứ đến ngày 12 tháng 2 là ngày sinh và 25 tháng 7 là ngày mất của Vương mẫu Ỷ Lan, nhân dân địa phương lại tổ chức các nghi lễ cơ bản như: Lễ cáo yết, Lễ rước, Lễ khai hội, Lễ tế... Bên cạnh đó là các hoạt động văn nghệ, thể thao thu hút sự tham gia đông đảo của quần chúng. Đến tháng 1 năm 1991, đền Đươi được xếp hạng di tích lịch sử - văn hoá Quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Đa Phúc: Q4JR+34V, Đa Lộc, Ân Thi.
• Đền Nguyễn Trung Ngạn: R35P+546, Thổ Hoàng, Ân Thi.
• Đền Thánh Tả Ao: Q3VF+H6F, Đặng Lễ, Nam Trì, Ân Thi.
• Đền Trà Phương (Đậu Chè): P4X4+6Q6, Hồng Vân, Ân Thi.
• Đền Xá: Q3RM+84, Cẩm La, Cẩm Ninh, Ân Thi.
• Đình Mão Xuyên: Q4J5+M9W, Nguyễn Trãi, Ân Thi.

No 1214 ©NCCong 2026 den Duoi (Hai Duong)