ĐÌNH, CHÙA GIÓNG MỐT

Địa lý

Xã Đặng Xá thuộc huyện Gia Lâm, TP Hà Nội; có mã hành chính 00556, diện tích 6,24 km² và dân số 20.251 người (năm 2022). Phía Đông Bắc và phía Bắc giáp sông Đuống, phía Đông và phía Nam giáp xã Phú Thị, phía Tây giáp xã Cổ Bi và TT Trâu Quỳ.

Xã nằm ở hai bên đoạn đường Ỷ Lan (TL 179 cũ) đi từ Phố Sủi ra đê và gồm có: thôn Lê (làng Lời), thôn Hồng Long, thôn Viên Ngoại (Kẻ Ngồi), thôn Nhân Lễ (làng Lợ), thôn Kim Âu (làng Âu), thôn An Đà (Kẻ Già), thôn Đặng (Kẻ Đặng), thôn Cự Đà (làng Gồm), thôn Lễ (làng Lở), thôn Đổng Xuyên (Gióng Mốt).

Lược sử

Thôn Đổng Xuyên tên Nôm là Kẻ Gióng, thường gọi là Gióng Mốt bởi vì dân cư làng này vốn có cùng một gốc với dân làng Gióng tức thôn Phù Đổng ở bên kia sông Đuống. Trong hậu cung đình Gióng Mốt cũng thờ đức Thánh Gióng và đức Thánh Mẫu là mẹ ngài. Ngoài ra tại đây còn phối thờ đại vương Nguyễn Nộn là một danh thần sống ở cuối thời Lý.

Theo thần tích, trước làng Gióng Mốt có một tảng đá lớn với chỗ lõm như dấu chân của người khổng lồ, tương truyền gọi là Ông Đổng. Dưới thời đức Hùng vương thứ 6 một phụ nữ nghèo chuyên nghề trồng cà, tình cờ buổi sớm đi hái cà đã thử ướm chân mình lên vết chân đó và mang thai, sau sinh ra một bé trai.

Năm cậu lên 3 vẫn chưa biết nói. Bỗng giặc Ân xâm lược nước ta, đức vua phải cho người đi khắp nơi cầu hiền tài. Nghe tiếng loa cậu chợt cất tiếng bảo mẹ gọi sứ giả vào rồi vụt lớn lên thành chàng trai và ăn hết cơm cả làng nấu cho. Chàng mặc giáp sắt, cưỡi ngựa sắt và dùng gậy sắt đập tan quân địch... Đời sau tôn vinh thành đức Thánh Gióng, một vị trong “tứ bất tử” được rất nhiều nơi dựng đền thờ cùng bà mẹ.

Đình, chùa Gióng Mốt xưa kia được dựng ở Cố Viên, tương truyền là mảnh vườn cũ của đức Thánh Mẫu tại xã Phù Đổng. Đến thời Lý mới di chuyển ra ngoài bãi sông. Sau do chiến tranh, lụt lội, sông Đuống đổi dòng và lở đất bãi nên chỉ còn lại nhà thờ Tổ. Năm 1967, sâu khi tách thôn Đổng Xuyên để nhập về xã Đặng Xá, dân làng xây lại đình, chùa ở trong đê Hữu Đuống.

Kiến trúc

Cổng đình kiểu tam quan mở ra đường làng ở phía Đông Nam. Toà đại bái 3 gian 2 dĩ nối theo hình “chữ Đinh” với hậu cung gồm 3 gian nhỏ xây bệ, gian giữa đặt long ngai bài vị thờ Thánh Gióng, hai gian bên thờ đức Thánh Mẫu và đại vương Nguyễn Nộn. Đình nằm kề bên tả chùa. Tiền đường chùa gồm 3 gian tường hồi bít đốc tay ngai, các mái cũng lợp ngói ta.

Di sản

Hằng năm vào ngày 9 tháng Tư âl, dân 5 thôn hai bên sông Đuống gồm: Phù Đổng, Phù Dực, Hội Xá, Đổng Xuyên, Đổng Viên lại cùng nhau tổ chức lễ hội tri ân Thánh Gióng. Lễ tưởng niệm ngày hoá đức Thánh Mẫu được tổ chức vào ngày 21 tháng Hai âl.

Năm 1995, đình và chùa Gióng Mốt được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hoá quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Linh Quy: 2XFJ+X6C, QL17, xã Kim Sơn.
• Chùa Sủi: 2X97+8J, QL17, xã Phú Thị.
• Chùa thôn Cam: 2WHV+F7, xã Cổ Bi.
• Đình thôn Vàng: 2WMQ+VPR, xã Cổ Bi.
• Đình Tô Khê: 2XJ8+3P5, xã Phú Thị.
• Đình Trân Tảo: 2X9F+82, QL17, xã Phú Thị.

(952 - dinh Giong Mot ©NCCông 2022)