Đền Nghè (Hải Phòng)

Lược sử

Đền Nghè thờ nữ tướng Lê Chân. Bà đã đến vùng đất bãi nơi sông Tam Bạc dổ vào sông Cấm để lập ra ấp Vẻn. Về sau bà đổi tên ấp Vẻn là trang An Biên để tưởng nhớ quê hương gốc ở làng An Biên (nay thuộc Đông Triều, Quảng Ninh). Lê Chân tham gia cuộc khởi nghĩa của Hai Bà Trưng, bà đã lập nhiều chiến công lớn và được Trưng Vương phong chức “Chương quản binh quyền nội bộ”, trấn giữ miền Hải Tần (nay là Hải Phòng). Khi Mã Viện đem quan xâm lược, bà đã chiến đấu anh dũng đến hơi thở cuối cùng.

Tương truyền, Lê Chân gieo mình xuống sông tự vẫn rồi hoá đá trôi về An Biên. Dân làng thấy có tảng đá nổi bập bềnh và xoay tròn trên mặt nước bèn khiêng đá về thờ. Cũng theo truyền thuyết, bà dã báo mộng âm phù giúp vua Trần Nhân Tông đánh thắng giặc Chiêm Thành, nên được phong mỹ tự là Nam Hải uy linh. Dân An Biên được cấp 100 quan tiền để tu sửa nơi thờ bà. Ban đầu đền chỉ làm bằng tre nứa, được đặt tên chữ là An Biên cổ miếu. Đền được xây dựng khang trang trong giai đoạn 1919 - 1926 và tiếp tục tôn tạo từ đó đến nay.

Kiến trúc

Đền Nghè còn gọi đền Ngàn, là một khu di tích với phong cách thời Nguyễn ở đầu thế kỷ XX. Cổng chính mở ra mặt Bắc và mang số nhà 53 phố Lê Chân. Lưng đền và cổng hậu giáp phố Mê Linh ở mặt Tây. Cổng chính là một tam quan hai tầng giả với ba cửa gỗ hình vuông ở dưới. Sau cổng là sân lớn dẫn đến ngôi điện thờ Tứ phủ 5 gian hình chữ Đinh. Bên trái sân có nhà bia nhỏ được xây và trang trí như một long đình bằng đá với văn bia bằng chữ Hán ghi tiểu sử, sự nghiệp của bà Lê Chân.

Ngôi đền Nghè ở bên phải sân có bố cục “nội Công ngoại Quốc”. Tòa đại bái 3 gian 2 dĩ, bờ nóc đắp hình “rồng chầu, phượng đón”, chính giữa có bốn chữ Hán “An Biên Cổ Miếu”. Bộ khung gỗ được nâng đỡ bởi 16 cột gỗ lim kê trên 16 chân tảng đá xanh. Ngay sau đại bái là toà trung đường hai tầng tám mái nằm giữa hai nhà giải vũ 3 gian và toà hậu cung 3 gian xây chồng diêm. Trong hậu cung có điện thờ tượng nữ tướng Lê Chân và hai bên là ban thờ song thân của bà.

Di sản

Đền Nghè nổi bật với các bức chạm khắc trên gỗ, đá và các loại vật liệu khác bằng những kỹ thuật chạm bong hình, chạm chìm, chạm nổi cùng các đề tài phong phú và ý nghĩa như: long, ly, quy, phượng, đào, lựu, sen, chanh… Trong đền hiện có nhiều cổ vật và đồ thờ được lưu giữ khá nguyên vẹn như binh khí, chuông đá, giường đá… cùng với những trang trí hình rồng bay, phượng múa, cảnh núi Yên Tử, cảnh Hai Bà cầm quân….

Bên trong tòa dại bái có treo chiếc khánh đá chạm nổi đề tài “Long vân khánh hội”, được làm từ đá nguyên khối dày 5cm, cao 1m, rộng 1,6m. Mặt trước khánh khắc nổi hình 2 con rồng chầu mặt nguyệt và mây bay xung quanh, mặt sau khắc hình mây bay và sóng nước. Trong tòa trung đường đặt bức cuốn thư, hai bên có phượng chầu và một sập đá liền khối lấy từ núi Kính Chủ, chạm nổi hình chim, thú, hoa, lá.

Mặt ngoài chồng diêm của toà hậu cung là nơi được phô diễn các bức phù điêu trang trí mô phỏng những điển tích như: núi Yên Tử, Ngô vương đề cờ, Trưng Vương dấy quân… Bên trong hậu cung có pho tượng và bài vị thờ nữ tướng Lê Chân sơn son thếp vàng lộng lẫy. Ngoài ra, trong nhà giải vũ còn đặt một cỗ kiệu bát cống để dùng cho đám rước tượng bà.

Năm 1975, đền Nghè được Nhà nước xếp hạng Di tích lịch sử - văn hoá quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Dư Hàng: số 121 P. Dư Hàng, RMXG+2C, Lê Chân.
• Chùa Hàng Kênh: 55 Miếu Hai Xã, RMWJ+M8, Dư Hàng, Lê Chân.
• Đền Tam Bạc: VM4C+W5J, Hạ Lý, Hồng Bàng.
• Đền Tam Kỳ: số 123 phố Tam Bạc, VM39+VQW, Lê Chân.
• Đình An Biên: 61 Ngô Sĩ Liên, VM3R+X8, An Biên, Lê Chân.
• Đình Dư Hàng: P. Chùa Hàng, RMVG+PG8, Dư Hàng, Lê Chân.
• Đình Hàng Kênh: RMWM+FQ, Hàng Kênh, Lê Chân.

No 1212 ©NCCong 2026 den Nghe Hai Phong