199 Te Xuyen community hall and temple

Đình và miếu Tế Xuyên

h.Gia Lâmsông ĐuốngChampa
qrcode:https://360.hncity.org/%C4%90inh-quan/%C4%90inh-quan-phia-Bac/%C4%90inh-va-mieu-Te-Xuyen

Đình và miếu Tế Xuyên có từ cuối thời Lê. Thờ: thành hoàng Đỗ Trung. Lễ hội: từ ngày 9 đến 11 tháng Hai âl. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1992). Vị trí: 3WJQ+63, Đình Xuyên, Gia Lâm, Hà Nội. Cách Ga Hà Nội: 17km (hướng 1h30). Trạm bus: Bưu điện Ninh Hiệp.

Lược sử

Thôn Tế Xuyên còn gọi là Ninh Xuyên, thời Nguyễn thuộc về xã Đình Xuyên, tổng Hạ Dương, huyện Đông Ngàn, phủ Từ Sơn, Kinh Bắc. Đình và miếu Tế Xuyên từng có tên “Kinh Bắc hành cung”. Đến năm 1961 theo quyết định của Chính phủ VNDCCH, xã Đình Xuyên cùng các xã Yên Thường, Phù Đổng, Ninh Hiệp, Trung Mầu vốn thuộc hai huyện Từ Sơn, Tiên Du (tỉnh Bắc Ninh) được đổi về huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội.

Đình và miếu Tế Xuyên đều thờ Đỗ Trung, một người Champa có công đánh giặc Chà Hòa nên được vua Trần phong ở đất Vũ Ninh. Thấy vùng ven sông Đuống màu mỡ, ngài bèn di dân sang khai khẩn, lại cho xây dinh lũy để bảo vệ. Sau khi mất, ngài được dân tôn làm thành hoàng và lập điện thờ ngay trên nền hành cung cũ.

Ngọc phả đại vương công thần triều vua Trần Dụ Tông do Đông các Đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm Hồng Phúc nguyên niên (1572) và Quản giám Bách thần Nguyễn Hiền phụng sao năm Vĩnh Hựu tam niên (1736) ghi Đỗ Trung là một vị vua Champa đã trở thành nội thần của nhà Trần và được phép xây dựng hành cung ở Tế Xuyên. Đại Việt sử ký toàn thư thì chép Đỗ Trung là thành hoàng làng người Champa duy nhất ở thời Trần.

Kiến trúc

Đình được xây theo kiểu “nội Công ngoại Quốc”; quay hơi chếch về phía đông nam nhìn ra một hồ nước xa xa. Các công trình lớn gồm có các tòa tiền tế, đại bái, hậu cung và nhà cầu nối đại bái với dãy tả hữu vu ở hai bên hậu cung. Toàn bộ khuôn viên lại có tường bao quanh với sân gạch rất rộng và tạo thành một không gian khép kín nhưng thoáng đãng.

Tòa tiền tế rộng 5 gian, xây 1 tầng 4 mái, bốn phía để trống đón gió. Trên mái nhà, các bờ dải đều đắp hình rồng, nghê. Bên trong tiền tế, phần gỗ được trang trí phong phú với những mảng chạm vân mây, cây lá, các đầu dư chạm rồng và các cốn chạm tứ linh, tứ quý.

Đại đình có quy mô lớn hơn, các cây cột gỗ lim rất to. Lớp nhà ngang kiểu 4 mái với đao cong, bờ nóc đắp rồng chầu mặt trời, hai bên đầu hồi đắp hổ phù. Kết cấu vì kèo theo kiểu “thượng chồng rường giá chiêng hạ kẻ”, mái phân “thượng tứ hạ ngũ”. Bên trong chia thành 5 gian, trước đây có sàn gỗ nay đã mất. Các bộ phận kiến trúc đều được chạm nổi hoa văn rồng, mây trau chuốt, mang phong cách nghệ thuật thời cuối Lê đầu Nguyễn.

Miếu Tế Xuyên nằm trên một khu đất cao ở trước ngôi chùa làng. Toà tiền tế 5 gian, tường hồi bít đốc tay ngai, vì kèo cũng kiểu “thượng chồng rường giá chiêng hạ kẻ”. Các con rường, xà kẻ đều bào trơn, bào xoi. Tòa đại bái kết nối thành hình "chữ Đinh" với hậu cung 3 gian, cả hai đều có mái chồng diêm.

Di sản

Trong đình và miếu có một số cổ vật quý như bia đá, chuông đồng, hương án, kiệu bát cống, hoành phi và câu đối. Riêng chùa còn lưu giữ được hương án, cây hương và bia đá có từ thời cuối Lê qua Tây Sơn đến đầu thời Nguyễn. Lễ hội làng Tế Xuyên được tổ chức hàng năm từ ngày 9 đến 11 tháng Hai âl, trong đó có cuộc thi đấu với các đô vật nam nữ từ khắp nơi đến dự.

Ngày 23-6-1992, Bộ Văn hóa và Thông tin đã xếp hạng đình, miếu (và chùa) Tế Xuyên là Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận