379 Hoanh Son temple

Đền Hoành Sơn

Lê trung hưngh.Thanh Trìs.Tô Lịch
qrcode:https://360.hncity.org/%C4%90inh-quan/%C4%90inh-quan-phia-Nam/%C4%90en-Hoanh-Son

Đền Hoành Sơn có từ thời Lê trung hưng. Thờ: Mẫu Liễu Hạnh. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1991). Vị trí: thôn Vĩnh Thịnh, WRCJ+7X9, Thanh Trì, Hà Nội. Cách Ga Hà Nội: 12km (hướng 6h). Trạm bus: thôn Vĩnh Thịnh.

Cổng đền Hoành Sơn ©NCC 2015 Trong đền Hoành Sơn ©NCC 2023 Sân đền Hoành Sơn ©NCC 2023

Lược sử

Cho đến đầu thế kỷ XX, làng Vĩnh Thịnh vốn mang tên là Vĩnh Bảo, thuộc tổng Vĩnh Ninh, huyện Thanh Trì, phủ Thường Tín, tỉnh Hà Đông. Thời đó trong làng có 5 xóm: Nghè, Sau, Chùa, Giữa, Viềng và 5 giáp: Đông Nhất, Đông Nhì, Bắc, Nam, Đoài. Ngày nay, làng Vĩnh Thịnh thuộc về xã Đại Áng, huyện Thanh Trì, TP Hà Nội. Trong quá trình đô thị hóa, mạng lưới xe bus công cộng đã mở rộng đến xã Đại Áng và một phần đồng ruộng được xây thành nhà cửa, gọi là thôn Vĩnh Thịnh 2.

Dân làng từ trước đến nay chủ yếu làm ruộng, đi buôn, ngoài ra còn có nghề phụ. Theo lưu truyền dân gian, xưa có cụ Phạm Quảng quê ở xã Minh Linh (huyện Kinh Môn, tỉnh Hải Dương) đã đến đây truyền nghề đan nón cho làng. Lá cọ mua tận Quảng Bình chở ra được chọn lọc rồi đem phơi nắng và sử dụng như nguyên liệu chính để làm nón.

Làng Vĩnh Thịnh hiện còn ngôi đình cổ được dựng vào năm Bảo Thái thứ 6 (1725) thời Lê trung hưng và từng được tu sửa vào năm Nhâm Thân đời Bảo Đại (1932). Giáp liền đình Vĩnh Thịnh là chùa Thanh Dương và cách đó chỉ khoảng hơn trăm bước còn có ngôi đền Hoành Sơn, một trong những nơi rất linh thiêng thờ Mẫu Liễu Hạnh. Tương truyền kiếp trước Thánh Mẫu đã âm phù cho tướng Phạm Xạ ém quân mai phục ở ải Chi Lăng và chém chết Liễu Thăng là chỉ huy đoàn viện binh của nhà Minh sang cứu Vương Thông đang bị vua Lê Lợi vây trong thành Đông Đô.

Theo thần phả, khi dẫn quân ra Bắc diệt giặc Minh, vua Lê Lợi đã từng đóng trại tại làng Vĩnh Thịnh. Thấy Phạm Xạ là một thanh niên giỏi võ và tinh thông binh pháp, vua bèn giao cho việc tuyển mộ binh sĩ. Rồi 243 thanh niên làng Vĩnh Bảo đã theo Phạm Xạ tham gia chiến đấu gần 30 trận. Ngài được vua phong làm "Thống chế Tả quân" vì có công mai phục ở ải Chi Lăng và tự tay chém chết Liễu Thăng năm 1427. Sau được cử giữ chức Đô đốc bộ đạo Tuyên Quang rồi Hoan Châu. Ngài lại có công chống giặc Chiêm Thành, được phong là “Nguyên soái thần xạ đại vương”.

Kiến trúc

Tam quan đền Hoành Sơn mới được xây trên mảnh đất trước ngôi đền cũ, mặt nhìn về hướng nam. Sau cửa giữa là một cây cầu ngắn, đắp hình rồng. Bên kia cầu có lầu Cô, lầu Cậu và một sân gạch dài, hai bên tả hữu là nhà khách và nơi ở của vợ chồng thủ từ. Cuối sân là tòa tiền tế 5 gian cửa bức bàn, bộ mái dựa trên 6 hàng chân cột. Chính điện thờ Mẫu Liễu, hai gian bên bày động Sơn trang và ban thờ Đức Thánh Trần.

Hậu cung kết cấu đơn giản, bên trong có ba khám thờ và tượng công chúa Liễu Hạnh. Các câu đối, hoành phi, mảng chạm và đồ thờ tự mang phong cách nghệ thuật cuối thế kỷ XVIII, đầu thế kỷ XIX. Nhà cầu (ống muống) gồm 3 gian, kết cấu đơn giản. Tại gian giữa đặt một bộ hương án sơn son thếp vàng, được chạm lộng và chạm thủng với các đề tài hoa lá cây cỏ mây lửa, trang trí đắp nổi với các cảnh mây núi cân đối. Hai bên ống muống là hai căn phòng hẹp, cuối mỗi phòng cũng có một ban thờ nhỏ.

Di sản

Các bức cốn trong đền có những mảng chạm với các đề tài tứ linh, thần tiên đạo Lão và lịch sử, mang nhiều màu sắc khác nhau và đậm dấu ấn nghệ thuật cuối thế kỷ XVIII, đầu TK XIX. Đặc biệt có một bức cốn gợi nhớ đến sự kiện vua Trần Nhân Tông sau khi thắng quân Nguyên đã rời bỏ ngôi báu để lên núi Yên Tử tu đạo Phật.

Ngày 2-1-1991, đền Hoành Sơn được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận