506 Ba Thon village hall

Đình Ba Thôn (Bặt Chùa)

Đình Ba Thôn 三村 có từ thời Lê trung hưng. Thờ 3 thành hoàng: Đặng Sĩ, Đặng Xã, Đặng Lang. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1988). Vị trí: QQ58+2P, thôn Bặt Chùa, xã Liên Bạt, Ứng Hòa, TP Hà Nội. Cách Ga Hà Nội: 37km, hướng 6h. Trạm bus: Đd đường vào làng Bặt trên QL 21B.

Địa lý

Xã Liên Bạt tên Nôm là Bặt, gồm 8 thôn: Bặt Ngõ, Bặt Chùa, Bặt Trung, Vũ Nội, Vũ Ngoại, Lưu Khê, Lương Xá, Đình Tràng. Số dân xã 6.681 người (năm 2012), diện tích tự nhiên 7,75 km2. Ngoài nông nghiệp, dân xã còn có nghề làm bún. Cụ thủ từ nói đây là một vùng đất từng thuộc phủ Ứng Thiên. Theo Đại Việt sử ký toàn thư, năm Giáp Dần niên hiệu Thuận Thiên 5 (1014), vua Lý Thái Tổ cho đắp thành đất vây 4 mặt kinh đô Thăng Long và đổi tên phủ Ứng Thiên là Nam Kinh.

Xã nằm ở gần giữa huyện Ứng Hòa, trải dài ven quốc lộ 21B nối quốc lộ 6 (Hà Đông - Hòa Bình - Tây Bắc) với đường 60 (Chợ Dầu - Kim Bảng, Hà Nam). phía Bắc xã gần tỉnh lộ 429A, phía Nam xã gần đường 428, đây đều là những tuyến giao thông quan trọng nối quốc lộ 21B với quốc lộ 1A. Về phía Bắc và tây bắc giáp các xã Quảng Phú Cầu và Trường Thịnh; phía Đông và đông bắc giáp các xã Phương Tú và Phú Túc (huyện Phú Xuyên); phía Tây và phía Nam giáp thị trấn Vân Đình.

Lược sử

Theo truyền thuyết và thần phả còn lưu, nơi đây đã có dân đến tụ cư và lập nên những trang ấp từ cuối đời vua Hùng thứ 17. Tướng Quý Minh chọn vùng này làm doanh trại để đánh nhau với quân Thục. Trước công nguyên, có Đặng Sĩ châu trưởng Giao Châu đến Liên Bạt mở trường dạy học và hai em ngài là Đặng Xã, Đặng Lang đã cho đắp dinh lũy chống giặc. Về già, ngài hóa tại bãi Cấm và được táng trong lăng Thánh ở phía Đông Bắc làng.

Cuối thời Lê, đầu thời Nguyễn, xã Liên Bạt thuộc tổng Xà Cầu (Xà Kiều), huyện Sơn Minh, phủ Ứng Thiên, trấn Sơn Nam Thượng (từ 1831 là tỉnh Hà Nội). Đầu thế kỷ XX, sáu thôn Bặt Ngõ, Bặt Chùa, Bặt Trung, Vũ Nội, Vũ Ngoại, Lưu Khê vẫn thuộc tổng Xà Cầu; còn 3 thôn Lương Xá, Đình Tràng, Hoàng Xá bị cắt về tổng Phương Đình.

Cuối thời Nguyễn, xã Liên Bạt từng có nhiều danh nhân, tiêu biểu là Hoàng giáp Nguyễn Thượng Hiền và Bùi Bằng Đoàn. Sau tháng 8-1945, ba thôn Bặt Ngõ, Bặt Chùa, Bặt Trung hợp thành xã Liên Bạt. Đến tháng 4-1946, ba thôn Vũ Nội, Vũ Ngoại, Lưu Khê nhập lại thành xã Thượng Hiền. Đầu 1949, hai xã Thượng Hiền và Liên Bạt hợp nhất thành xã Mai Sơn.

Đến giữa 1950, các thôn Lương Xá, Đình Tràng, Hoàng Xá tách khỏi xã Phương Đình, sáp nhập vào xã Mai Sơn, gọi là xã Mai Đình. Năm 1973 xã Mai Đình lại đổi tên thành xã Liên Bạt. Đến 2003, thôn Hoàng Xá và một phần của 2 thôn Lương Xá và Đình Tràng tách khỏi Liên Bạt và nhập về thị trấn Vân Đình.

Năm 1988, đình Ba Thôn được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử - kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Đình, chùa và đền Ba Thôn cùng nằm trong một khu vực sát bên cạnh giếng làng và hồ sen. Chung cho cả khu di tích là một tam quan với 4 trụ biểu, 3 cửa vòm nhìn về hướng Tây và mở ra đường quốc lộ QL21B.

Đình đã trải qua nhiều lần trùng tu, dáng vẻ hiện nay mang phong cách nghệ thuật cuối thời Nguyễn với mặt bằng kiến trúc theo hình chữ "Tam". Sau tam quan là sân rộng và toà tiền tế kiểu phương đình 2 tầng, xây gạch không dùng cột gỗ, 4 mái đều lợp ngói ta, có tượng linh vật trên trụ biểu và đầu đao.

Toà trung tế 5 gian, tường hồi bít đốc tay ngai, cửa giữa nối liền với tiền tế, dưới mái là các mảng chạmđẹp mà giản dị. Tường quét vôi trắng và các cửa ngoài đều có vòm thanh thoát. Các trụ biểu và cột gỗ đều treo câu đối chữ Hán. Trang trí trong trung tế và hậu cung đếu trang nghiêm và sơn son thếp vàng lộng lẫy.

Lễ hội

Lễ hội Liên Bạt nổi bật với tục rước kiệu giao quan giữa 3 thôn Bặt Trung, Bặt Ngõ, Bặt Chùa. Hội làng diễn ra hàng năm vào ngày 15 tháng Ba âm lịch. Đám rước của thôn Bặt Ngõ có kiệu bát cống với long ngai bài vị Đức thánh đệ nhất là Đặng Sĩ, choàng áo màu xanh. Kiệu bát cống của thôn Bặt Chùa khiêng long ngai bài vị Đức thánh đệ nhị là Đặng Xã, choàng áo màu tím,. Thôn Bặt Trung rước long ngai bài vị Đức thánh đệ tam là Đặng Lang, choàng áo màu vàng. Kiệu đi theo sau thánh giá đặt sắc phong và hương nhang thờ thần, hai bên có hai pho tượng phỗng mô phỏng tướng giặc bị quy phục…

Đám rước của thôn Bặt Chùa có khác là thêm hai kiệu tư (bốn người). Mỗi người đặt một tượng tục gọi là thần đồng, cao 1,45m đi song song áp giá tả hữu kiệu bát cống rước thánh giá Đức thánh đệ nhị…

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Chùa Diên Phúc: thôn Trần Đăng, xã Hoa Sơn.
Chùa Phổ Tế: thôn Đống Vũ, xã Trường Thịnh.
Chùa Thanh Sam: thôn Thanh Sam, xã Trường Thịnh.
Đình Trần Đăng: thôn Trần Đăng, xã Hoa Sơn.
Đình Lương Xá: thôn Lương Xá, xã Liên Bạt.
Đình Lưu Khê: thôn Lưu Khê, xã Liên Bạt.
Đình Yên Trường: thôn Yên Trường, xã Trường Thịnh.