803 Don Thu village hall

Đình Đôn Thư

Đình Đôn Thư có lẽ xây từ thời Mạc. Thờ 3 thành hoàng: Tương Vũ đại vương, Nhị Vân công chúa (tướng của Hai Bà Trưng), Bạch Vân công chúa. Xếp hạng: Di tích quốc gia (1992). Vị trí: Kim Thư, RQP7+FJR, Thanh Oai, Hà Nội. Cách Ga Hà Nội: 29km (hướng 7h). Trạm bus: Chợ Đôn Thư trên đê Tả Đáy, hoặc Thôn Đôn Thư trên QL21B. [1]

Địa lý

Kim Thư là một xã nông nghiệp thuộc huyện Thanh Oai, tổng diện tích xã 2,9 km², dân số năm 1999 là 4.815 người, mật độ dân số đạt 1.660 người/km². Xã nằm ven đê Tả Đáy, cách trung tâm thành phố Hà Nội khoảng 30 km. Phía đông giáp xã Đỗ Động, phía tây giáp xã Kim An và huyện Chương Mỹ, phía nam giáp xã Phương Trung, phía bắc giáp thị trấn Kim Bài. Giao thông thuỷ bộ khá thuận tiện vì có sông Đáy và đường quốc lộ QL21B. Theo quy hoạch, tương lai sẽ có thêm tuyến đường đi qua sân trước đình Đôn Thư.

Vùng này nằm rất gần đất cũ của người Mường bên kia sông Đáy và có dân quy tụ từ thời Bắc thuộc rồi trở nên đông đúc vào thời Đinh và Tiền Lê.

Xã Kim Thư gồm 3 thôn: Đôn Thư, Kim Châu, Kim Thành. Thôn Đôn Thư giàu truyền thống nho học, thời Lê trung hưng đã có ông Vũ Công Chấn (1685-1755) đỗ Tiến sĩ khoa Giáp Thìn niên hiệu Bảo Thái 5 (1724), làm đến chức Bồi tụng Tả thị lang Bộ Binh kiêm Đông các Đại học sĩ. Đến thời Nguyễn lại có Tam nguyên Vũ Phạm Hàm (1864-1906) đỗ Thám hoa khoa Nhâm Thìn niên hiệu Thành Thái 4 (1892) làm đến chức Đốc học Hà Nội và Án sát Hải Dương, để lại một số tác phẩm thơ văn.

Lược sử

Ngôi đình Đôn Thư có lẽ xây từ thời Mạc nhưng mang đậm dấu ấn của thời Nguyễn, được định hình từ lần trùng tu lớn vào thế kỷ XIX. Theo nội dung cuốn thần phả ghi bằng chữ Hán và lưu giữ trong hậu cung, đình thờ 3 vị phúc thần gồm: đại vương Tương Vũ - húy là Quang Y, công chúa Nhị Vân - tiểu tướng của Bà Trưng, và công chúa Bạch Vân - người bị ngộ cảm rồi hoá tại đây.

Nhị vị công chúa còn được thờ ở trong một ngôi miếu 3 gian nằm rất gần đình, tương truyền xây trên mộ của nữ tướng và đã được đại trùng tu vào đầu thời Nguyễn.

Ngày 28-9-1992, Bộ Văn hóa – Thông tin đã xếp hạng đình và miếu làng Đôn Thư là di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc và di sản

Cổng mới hiện mở ra đường Đôn Thư, đó là một nghi môn với 4 trụ biểu có đắp câu đối chữ Hán và hai cổng phụ lợp mái ngói ống giả. Sau cổng là sân rộng, bên trái có cổ thụ và ao to hình chữ nhật, bên phải là hông đình và vườn chuối.

Ngôi đình nhìn về phía đông nam qua sân trước và cổng cũ. Nghi môn cũ trông giống như nghi môn mới nhựng cửa giữa bị một bức bình phong bịt kín, tường hai bên có gắn các bài thơ chữ Hán. Hai dãy nhà giải vũ xập xệ nằm đối diện nhau qua sân trước.

Toà tiền tế xây kiểu 2 tầng 8 mái, các đầu đao cong cong, trong ngoài cổ diềm đều trang trí hình vẽ. Toà đại đình 3 gian 2 chái, cửa bức bàn, cột trốn. Trên bờ nóc toà đại đình và tiền tế có gắn hình các linh thú. Tất cả các mái đều lợp ngói ri. Dưới có trang trí chủ yếu bằng các đề tài chạm khắc trên gỗ. Giữa hai đầu hồi của đại đình và giải vũ là hai nhà bia mà không có bia. Hậu cung xây dọc 4 gian nối vào đại đình theo hình chuôi vồ. Trong gian giữa cung cấm có long ngai và bộ áo hoàng y của đại vương Tương Vũ, hai bên là hai bức vẽ nhị vị công chúa.

Năm 2021, phần lớn các hạng mục của ngôi đình Đôn Thư đã bị xuống cấp rất nhiều.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

Chùa Hoàng Trung: RQ2M+QPV, Cầu Kênh 4, xã Hồng Dương.
Đình, đền và chùa Văn Quán: RQWH+XV, xã Đỗ Động.
Đình Áng Phao: RQ38+8RQ, xã Cao Dương.
Đình Canh Hoạch: RQ5G+PR, Phố Vác, xã Dân Hòa.
Đình Kim Châu: RQQ7+P43, đê Tả Đáy, xã Kim Thư.
Đình làng Chuông: RQJ6+2M, đê Tả Đáy, xã Phương Trung.
Đình Nga My Hạ: VP6W+MH, đê Tả Đáy, xã Thanh Mai.

[1] Từ sau cuộc cải cách hành chính năm 2025, thôn Đôn Thư thuộc về xã Thanh Oai, TP Hà Nội.