Đình Hòa Xá

Lược sử

Thôn Hòa Xá vốn là trang Nguyễn Xá, thời Lê thuộc tổng Thái Đường, huyện Hoài An, phủ Ứng Thiên, đạo Sơn Nam Thượng. Đến cuối thời Nguyễn, Hòa Xá thuộc tổng Thái Bình, huyện Ứng Hoà, tỉnh Hà Đông. Nơi đây từng có phong trào "Chiếc gậy Trường Sơn" trong kháng chiến chống Mỹ. Từ tháng 7-2025 thuộc xã Hòa Xá, TP Hà Nội.

Đình thờ Tả đạo Tướng quân Nguyễn Đức Chính người Hoan Châu, có công giúp Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân. Sau khi hóa, ngài được phong là Phổ Đức Uy Chính Thượng Đẳng Thần và lập đền thờ ở Gò Bé, Hòa Xá, giáp với thôn Thái Bình. Đoạn đê nơi đó thường bị nước lũ sông Đáy gây xói lở, nên nhân dân chuyển đền về vị trí tiền thân của ngôi đình hiện ở cạnh chùa Hòa Xá tại Xóm Thượng Dài, có sự đóng góp của cung phi Chu Thị Dĩ là người làng.

Kiến trúc

Đình được khởi dựng vào cuối thời Lê trung hưng và đã trải qua vài lần trùng tu, tôn tạo. Di tích nằm bên tả sông Đáy, mặt nhìn ra cây đa cổ thụ và ao đình ở phía Nam. Sau đợt trùng tu vào năm 2023, đình vẫn có bố cục gần như cũ. Cổng đình là một nghi môn tứ trụ với bức bình phong đắp cuốn thư. Sau cổng là sân rộng dẫn đến toà đại đình toạ lạc trên nền cao. Bbên phải sân là tiền đường chùa Hòa Xá, mặt nhìn qua sân và tam quan về hướng Tây (ảnh trên).

Đại đình 3 gian 2 dĩ, cửa bức bàn kiểu "hạ bản, thượng chấn song con tiện". Bốn mái chảy lợp ngói ta, trên bờ nóc đắp các hình linh thú. Gian giữa kết nối theo hình "chữ Công" qua ống muống tới toà hậu cung 3 gian chồng diêm. Chánh điện bài trí các lớp cửa võng, đồ tế khí và hương án sơn son thếp vàng. Trong cung cấm có đặt long ngai và bài vị thờ thành hoàng.

Di sản

Trước chính cung có treo bức hoành phi đề 5 chữ Hán "Thái Hòa Tại Vũ Trụ". Trong cung cấm lưu giữ cuốn ngọc phả do Hàn Lâm Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính soạn bằng chữ Hán vào năm Hồng Phúc nguyên niên (1752) và được sao lại vào năm Khải Định thứ 3 (1918).

Lại có 10 đạo sắc phong cho thành hoàng làng, sớm nhất vào năm Cảnh Hưng thứ 44 (1783), muộn nhất vào năm Khải Định thứ 9 (1924); 01 đỉnh đồng cao 98cm; 02 bục gỗ cao 93cm thế kỷ XX; đôi cây nến gỗ cao 70cm; 01 giá văn gỗ cao 46cm; 01 bát hương đồng cao 55cm; 01 chấp tải cao 1,14m dài 1,8m; 01 kiệu mui luyện dài 3,6m; 01 kiệu bát cống dài 4,2m (thời Nguyễn); 01 đôi câu đối ở hai cột cái gian giữa đại bái đề "Lư Đồng khai thiên phù quốc kỷ / Hát giang hoạch địa lập trung từ" (Trời mở động Hoa Lư giúp đất nước có kỷ cương / Tìm đất bên sông Hát để lập đền thờ trung thần).

Điêu khắc chủ yếu tập trung ở các bức cốn cấu tạo từ các rường cụt nối từ cột cái ra cột quân. Các con rường này được chồng khít lên nhau, trên đó chạm nổi các họa tiết tứ linh và mặt sau là hoa lá cách điệu. Mỗi bức cốn đều thể hiện đề tài "Ngư long hý thủy", ở giữa chạm nổi một con rồng đang phun nước, bên dưới chạm đàn cá chép tranh nhau vượt lên để hóa rồng.

Đình Hòa Xá đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc - nghệ thuật cấp quốc gia theo Quyết định số 05/QĐ-BVHTT ngày 08/03/2005. Hằng năm, lễ hội đình được tổ chức trọng thể từ ngày 11 đến 13 tháng Hai âm lịch, ngày 12 là chính hội.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Đinh Xuyên: MQM3+RM, Hoà Xá.
• Chùa Đông Dương: PQ4R+WM, Vân Đình.
• Đình Đặng Giang: MQ9G+RGJ, Hoà Xá.
• Đình Đinh Xuyên: MQM4+36H, Hòa Xá.
• Đình và miếu Nội Xá: MQV9+9C8, Hòa Xá.
• Đình, đền, chùa Phù Lưu Thượng: MQ6Q+F9C, Hòa Xá.

Ảnh: Đình Hòa Xá

Bài 1256 ©NCCông 2015-2025, đình Hòa Xá