1187 Quang Cung temple

Phủ Quảng Cung (Phủ Nấp)

Phủ Quảng Cung tức phủ Nấp có từ cuối thế kỷ XVII. Tên chữ: 廣宫靈祠 Quảng Cung Linh Từ. Thờ: Mẫu Liễu Hạnh và Tứ Phủ. Lễ hội: từ mồng 3 đến mồng 7 tháng ba ÂL. Xếp hạng: Di tích quốc gia (2013). Vị trí: 7357+4QX, Yên Đồng, Ý Yên, Nam Định, Việt Nam. Cách Ga Hà Nội: 96km (hướng 5h).

Lược sử

Theo tài liệu “Vân Hương Thánh Mẫu tam thế giáng sinh”, chúa Liễu Hạnh giáng sinh lần thứ nhất vào đêm mồng 6 tháng 3 năm Giáp Dần (1434) trong một gia đình họ Phạm ở thôn Vỉ Nhuế và được đặt tên là Tiên Nga. Lớn lên bà nổi tiếng là người thông minh, xinh đẹp và có nhiều công lao với quê hương. Bà đã giúp dân tụ cư đắp đê Đại Hà quanh xã, khơi ngòi dẫn nước tưới tiêu ruộng đồng và xây dựng 15 cây cầu đá. Ngoài ra bà còn tổ chức trùng tu nhiều đình, đền, chùa ở địa phương…

Đức Mẫu Tiên Nga hóa thân về trời vào đêm mồng 3 tháng 3 năm Quý Tỵ (1473) tại ấp Quảng Nạp, tổng Vỉ Nhuế, phủ Nghĩa Hưng xưa (tức thôn Tiến Thắng, xã Yên Đồng sau này). Để tri ân công đức của Thánh Mẫu, người dân trong ấp Quảng Nạp đã lập đền thờ trên nền nhà cũ nơi bà sinh ra. Dưới các thời Lê, Nguyễn, ngôi đền được tôn tạo nhiều lần và trở thành phủ Quảng Cung nguy nga, tráng lệ.

Trải qua thời gian, dưới tác động của khí hậu và chiến tranh, phủ bị xuống cấp nặng nề. Năm 1973, địa phương đã cho hạ giải phủ để lấy vật liệu xây dựng các công trình phúc lợi của xã.

Kiến trúc

Đến năm 1994, phủ Quảng Cung mới được dựng lại trên nền đất xưa. Từ năm 2001, thủ nhang phủ Quảng Cung là bà Trần Thị Hồng Vân huy động được các nguồn kinh phí xã hội hóa cho tu sửa, mở rộng phủ khang trang với nhiều công trình mới.

Phủ Quảng Cung ngày nay có quy mô bề thế. Trước đền là ao bán nguyệt. Cổng đền xây kiểu tam quan. Sau cổng là sân rộng với toà tiền đường 7 gian chồng diêm. Bên hữu sân có lầu Cậu và các bia đá. Bên tả sân là lầu Cô và bức phù điêu đức Thánh Mẫu. Phía sau tiền đường có trung cung, hậu cung và nhà khách.

Di vật

Trong phủ hiện bảo lưu được một đồ tế tự quý giá là bát hương bằng đồng chạm hình lưỡng long chầu nguyệt theo phong cách nghệ thuật thời Hậu Lê với tên chữ Hán “Quảng Cung linh từ” được khắc trên đó. 34 bản khắc gỗ nội dung của 64 quẻ thẻ cùng một số bia đá, sắc phong, hoành phi, câu đối ghi dấu sự tích và ca ngợi công đức của Thánh Mẫu.

Trong số các cổ vật, pho tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh tạc năm 1770 có giá trị nhất. Không giống như các tượng thờ Thánh Mẫu ở những nơi khác, tượng Thánh Mẫu Liễu Hạnh tại Phủ Quảng Cung có nhiều điểm khác biệt, độc đáo với dáng ngồi khoan thai, nét mặt đoan trang, phúc hậu, mặc áo tứ thân, đầu đội mũ; các nếp áo được tạo tác giản dị với 2 lớp áo choàng ở ngoài và 1 chiếc yếm đào bên trong làm cho pho tượng trở nên gần gũi, bình dị.

Lễ hội

Hằng năm, phủ Quảng Cung tổ chức lễ hội từ mồng 1 đến mồng 10 tháng 3 âm lịch với lễ tế, rước kiệu và các hoạt động văn hóa dân gian như: hát văn, múa lân, múa sư, múa rồng, đấu cờ người. Đặc sắc nhất là lễ “rước kinh lấy nước” vào sáng ngày mồng 4 tháng 3 và lễ “tế nến” vào đêm cùng ngày. Ngoài các nghi thức tế, lễ thông thường, phủ Quảng Cung còn tổ chức hầu đồng (hầu bóng).

Lễ “rước kinh lấy nước” được tổ chức tại bến đò Vọng gồm 5 thuyền và 1 kiệu hoa. Dụng cụ lấy nước là 2 muôi đồng và 1 chóe đựng nước. Thuyền lớn chở kiệu Thánh Mẫu do 8 nữ khiêng. Sau khi các bô lão trong làng làm lễ, thủ nhang múc nước vào chóe và thả tiền vàng; thuyền quay nhiều vòng trên sông Đáy rồi quay về bờ. Chóe nước thiêng được đặt lên kiệu Thánh Mẫu rước về phủ Quảng Cung.

Năm 2013, phủ Quảng Cung được xếp hạng Di tích lịch sử - văn hoá quốc gia. Năm 2016, “Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt” được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại.