Thôn Thanh Xuyên (Đồng Vàng)

Lược sử

Thôn Thanh Xuyên tên Nôm là làng Đồng Vàng, nay thuộc xã Hoàng Long, huyện Phú Xuyên, TP Hà Nội. Trong thôn hiện vẫn còn khá nguyên vẹn các di tích gồm đình, đền Thanh Xuyên và chùa chùa Tân Phúc. Theo tấm bia đá mang niên hiệu Thiệu Long 12 (1270) được dựng tại chùa làng dưới đời vua Trần Thánh Tông (1258 - 1272) thì nơi đây thuộc hương Đường Hoàng Trung, huyện Phù Lưu, lộ Quốc Oai.

Đền Thanh Xuyên thờ Hoàng Tế cư sĩ, tên huý Nguyễn Độ. Theo thần phả, cư sĩ vốn là một vị Lạc tướng của Hùng Vương. Ngài đã có nhiều công trạng và được nhà vua ban thưởng trọng hậu. Khi ngài hoá được nhân dân lập đền thờ. Về sau ngài lại được các triều đại gia phong mỹ tự và cho đặt bài vị thờ làm phúc thần.

Trong đình làng thờ Nguyễn Phục, tiến sĩ thời Lê Sơ, từng có ba lần đi sứ sang nhà Minh. Ông đã mang giống trứng tằm về nước, dạy nghề hàng ngài cho nhân dân, được tôn là Đông Hải Đại Vương và ông tổ nghề hàng ngài. Đó là nghề chăn tằm, kéo kén, buôn bán và nhân giống. Kén tốt, kén đẹp được chọn làm giống, còn các kén bị loại chỉ dùng để quay tơ.

Đến gần hai phần ba số hộ dân Thanh Xuyên trước kia làm nghề hàng ngài. Cứ khoảng 1 tạ kén phải cần 5 lao động chính, cho nên chỉ là nghề phụ nhưng lại tạo được nhiều việc làm cho người dân nơi đây lúc nông nhàn. Làng thậm chí đã lập “Hội làng ngài” để mở rộng kinh doanh ra khắp các vùng trong nước. Đến nay tuy nghề này không được tiếp tục duy trì nữa nhưng những ký ức thì vẫn còn mãi mãi.

Năm 1994, đền [và chùa] Thanh Xuyên được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Kiến trúc

Đình làng Thanh Xuyên được khởi dựng vào thời Nguyễn, mặt quay về phía tây bắc. Toà đại bái 3 gian 2 dĩ đồ sộ, xây kiểu chồng diêm 2 tầng 8 mái, kết nối theo hình “chữ Đinh” với hậu cung 3 gian dọc cũng chồng diêm. Trước sân có cổng nghi môn tứ trụ và bức bình phong giáp ao đình hình chữ nhật, bên tả là đường ra cổng làng, bên hữu có giếng tròn và lối sang chùa Tân Phúc.

Ngôi đền mang dáng vẻ kiến trúc thời Nguyễn muộn và toạ lạc trong một khuôn viên tương đối lớn nằm gần chợ Vàng, mặt quay về phía đông bắc nhìn ra dòng sông Nhuệ. Đền chính gồm hai toà đại bái và hậu cung được kết nối theo hình “chữ Đinh”, xây tường hồi bít đốc, mái lợp ngói ri mỏng. Các bộ vì chủ yếu làm kiểu “Thượng giá chiêng chồng rường nách, hạ cốn mê, bẩy hiên”.

Di sản

Hiện trong đền và đình Thanh Xuyên bảo lưu được một số di vật có giá trị nghệ thuật cao như: bộ long ngai bài vị với hai tay ngai hình đầu rồng, thân ngai gồm các chấn song con tiện, trang trí hoa văn cúc mãn khai, hoa lá, chữ triện, v.v.. Ngoài ra lại còn có những đạo sắc phong mang niên đại của thời Nguyễn như Đồng Khánh 2 (1887), Duy Tân 3 (1909), v.v..

Hằng năm, làng Thanh Xuyên mở hội xuân vào dịp tháng 3 là đại kỳ phước của toàn dân kéo dài từ ngày mùng 6 đến ngày 12 tháng 3 âm lịch. Trong ngày này có các hoạt động cúng tế, lễ rước kiệu thành hoàng làng từ đền về đình, hội lệ diễn ra các trò chơi dân gian truyền thống như: chọi gà, thi vật, múa rồng, hát chèo...

Ngoài ra, nhân dân Thanh Xuyên còn tổ chức hội lệ mùa thu dành cho các phường hội nghề vào ngày 20 tháng 8 âm lịch để tôn vinh vị tổ đã truyền nghề hàng ngài cho làng này từ thời Lê Sơ.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Thanh Xuyên: QR7J+PXG, Hoàng Long, Phú Xuyên.
• Đình Châu Mai: RR37+865, Liên Châu, Thanh Oai.
• Đình Cống Xuyên: RV36+W73, Nghiêm Xuyên, Thường Tín.
• Đình Nghiêm Xá: RV42+VRF, Nghiêm Xuyên, Thường Tín.
• Đình Phượng Vũ: QVX2+FX4, Phượng Dực, Phú Xuyên.
• Đình Tri Chỉ: QRMH+RR3, Tri Trung, Phú Xuyên.
• Đình Văn Trai: QRHW+4XX, Văn Hoàng, Phú Xuyên.

(1083 Thanh Xuyen village ©NCCông 2019-2024)