Đình Dương Cốc

Lược sử

Xã Đồng Quang ra đời vào tháng 4 năm 1948 sau khi gộp làm một đơn vị hành chính mới từ ba thôn Đồng Lư, Yên Nội và Dương Cốc, dưới thời Nguyễn vốn thuộc 3 tổng khác nhau của phủ Quốc Oai. Trong cuộc cải cách hành chính gần đây, ba xã Đồng Quang, Cộng Hòa, Hưng Đạo cũ sáp nhập thành xã Hưng Đạo mới từ ngày 7 tháng 7 năm 2025.

Thôn Dương Cốc nằm ở phía Tây con đê bên hữu sông Đáy, cách thị trấn Quốc Oai khoảng 3km về phía Nam. Đây là vùng chiêm trũng nên cuộc sống của người dân làm nghề nông gặp nhiều khó khăn. Nhưng trải qua nhiều thế kỷ khắc phục trở ngại, các phẩm chất tốt đẹp của dân làng đã hình thành và nổi bật là tính cách kiên cường, cho đến nay vẫn được lưu truyền trong câu thành ngữ "bút Ngọc Than, gan Dương Cốc".

Dương Cốc vốn gọi là trang Liệp Cốc. Theo bản ngọc phả còn lưu trong hậu cung, đình thờ đương cảnh thành hoàng Đỗ Tam Lang là người khai lập bản thôn từ thời Bắc thuộc. Ngài cũng được thờ trong ngôi miếu (quán) ở cuối làng. Về sau đình thờ thêm 2 vị hậu thần là Tuân sinh hầu Nguyễn Khắc Tuân và tiến sĩ Nguyễn Tuấn Đường người làng Dương Cốc.

Nguyễn Khắc Tuân làm quan qua các chức Thị nội giám, Tư lễ giám, Tổng thái giám, Tả đô đốc Thái bảo. Ngài từng được phong Đặc tiến Phụ quốc Thượng tướng quân Kinh Bắc, Thái Nguyên đẳng xứ kiêm Trấn thủ. Tháng 9 năm Canh Tý (1780) do có kẻ tố cáo, ngài bị bắt giam vào ngục, rồi uống thuốc độc tự tử. Đời sau ngài được chiêu tuyết và gia tặng tước Đại tư đồ Quận công. Theo sách Khâm định Việt sử thông giám cương mục, Nguyễn Khắc Tuân ngầm liên kết với Trấn thủ Sơn Tây là Hồng lĩnh hầu Nguyễn Khản nhằm giúp Trịnh Tông con trưởng của chúa Trịnh Sâm tranh ngôi thế tử với Trịnh Cán là con của Tuyên phi Đặng Thị Huệ đang được chúa yêu hơn.

Nguyễn Tuấn Đường người làng Dương Cốc, sinh năm Tân Tỵ cũng vào cuối thời Lê trung hưng. Ngài đỗ tiến sĩ rồi làm quan, được chúa Trịnh phong Đặc tiến Kim tử Vinh lộc đại phu, Thị nội giám, Tư lễ giám, Tả thái giám. Sau khi mất được bầu là hậu thần và được tặng tước Khuê Tường hầu.

Kiến trúc

Đình nằm ở gần giữa làng trong một khuôn viên vuông vắn và rộng rãi. Cổng đình là một nghi môn tứ trụ, thân đắp các câu đối chữ Hán, ở dưới gắn biển ghi lời dịch sang chữ quốc ngữ, mặt nhìn hơi chếch về phía Tây Nam qua sân tiền và ao lớn. Hai bên cổng chính có cổng nhỏ, tất cả đều ngăn bằng cửa sắt. Đằng sau tường là tượng cặp ngựa hồng, bạch.

Du khách bước lên 3 bậc qua cổng vào sân trong rồi bước tiếp 5 bậc thềm lên hàng hiên có 10 cột đá vuông. Sau đợt trùng tu đầu thế kỷ XXI, toà tiền tế gồm 5 gian xây chồng diêm 2 tầng 8 mái, các đầu đao cong có hình linh thú, trên nóc đắp lưỡng long chầu nguyệt. Bên trong có 24 cột tròn khá lớn với nhiều câu đối sơn son thếp vàng. Một số mảng kiến trúc và các cánh cửa gỗ lim được trang trí bằng chạm khắc đơn giản.

Tiếp theo tiền tế có một khoảng sân thấp, phía trên lợp mái nhựa để lấy sáng, hai bên là hai nếp nhà nhỏ đều 1 gian để đặt các cỗ kiệu. Toà hậu cung 3 gian đứng song song cùng toà tiền tế thành hình "chữ Nhị", giữa hàng hiên đặt một hương án lớn. Hậu cung xây tường hồi bít đốc, bên trong bài trí ba ban thờ lớn, bên trên treo hoành phi, hai bên có cửa võng và câu đối. Bên ngoài là sân hậu với nhà khách, vườn cây cảnh và khu phụ.

Di sản

Về tư liệu chữ Hán, ngoài quyển ngọc phả và nhiều câu đối, hoành phi, trong đình hiện bảo lưu 15 đạo sắc phong với các niên đại từ thời Lê trung hưng đến thời Nguyễn. Lễ hội đình làng được tổ chức hằng năm từ ngày 9 đến 11 tháng 11 âm lịch, mở đầu bằng đám rước kiệu từ quán lên đình. Trong dịp này thường có nhiều tiết mục thi đấu thể thao và biểu diễn văn nghệ mà đặc sắc nhất là các vở tuồng với chủ đề lịch sử hoặc hiện đại.

Ngược dòng thời gian về giữa thế kỷ XX, làng Dương Cốc đã có đội Chèo và Cải lương. Đến năm 1967, đoàn Tuồng Liên khu V đã sơ tán ở đây từ đầu thời kỳ Không quân Mỹ ném bom miền Bắc. Suốt 8 năm gắn bó với mảnh đất này, các nghệ sĩ chuyên nghiệp của đoàn truyền nghề cho dân làng, nhờ thế đội Tuồng Dương Cốc đã ra đời và phát triển, nhiều diễn viên trở thành nổi tiếng trong nước và là niềm tự hào của cả vùng.

Năm 2003 đội đổi tên thành Câu lạc bộ Tuồng Dương Cốc. Đến nay, Câu lạc bộ đã biểu diễn được 42 vở tuồng, trong đó nổi bật là “Trưng nữ vương”,“Trần Bình Trọng”, “Tình cá nước”, “Cô dân quân trên vùng kinh tế”. Câu lạc bộ từng đoạt hơn 200 huy chương vàng tại các liên hoan sân khấu và hội diễn trong nước, được Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch trao tặng 13 kỷ niệm chương.

Trong làng còn có hai anh em Nguyễn Ngọc Huỳnh, Nguyễn Ngọc Hải thành lập môn phái khí công Lâm Sơn Động truyền dạy võ thuật nhằm nâng cao sức khoẻ cho hàng nghìn người.

Năm 2012, đình, chùa và quán Dương Cốc được công nhận là Di tích lịch sử - văn hoá cấp tỉnh/thành phố.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Báo Ân: XJHW+JVQ, Hưng Đạo.
• Chùa Phú Mỹ: XJPG+C9M, Kiều Phú.
• Đình Phú Mỹ: XJRG+G8, Kiều Phú.
• Đình Thạch Thán: XJQM+C9V, Quốc Oai.
• Đình Thế Trụ: XJF9+59G, Kiều Phú.
• Đình Yên Nội: XJHX+28H, Hưng Đạo.
• Quán Thượng và Quán Hạ: XMG74+FF, Hưng Đạo.

Mã QR và ảnh

No.1191 ©NCCông 2025, đình Dương Cốc