Đình Sơn Đồng

Lược sử

Thôn Sơn Đồng có từ lâu đời. Tên 山桐 hàm ý cây ngô đồng đứng trên gò núi. Nghề cổ nhất là trồng dâu nuôi tằm. Sơn Đồng trước năm 1945 thuộc tổng Sơn Đồng, huyện Đan Phượng, tỉnh Hà Đông; từ tháng 7 năm 2025 thuộc xã Sơn Đồng, TP Hà Nội. Hiện nay nơi đây nổi tiếng về nghề mộc mỹ nghệ, vẽ tranh, làm tượng và đồ thờ sơn son thếp vàng.

Cổng làng được xây dựng từ thế kỷ XVII, trên cao có đắp hình chiếc mũ quan văn và ghi ba chữ Hán “quan miện lý” nghĩa là "làng mũ quan". Thân trụ có đôi câu đối “Khanh sĩ đa do thử/ Tư dân trực vi hành” nghĩa là "Khanh sĩ từ đây ra giúp nước/ Dân thì cứ thẳng đường mà tiến". Từ năm 1246 đến 1889 làng đã có 4 võ quan và 9 tiến sĩ.

Trong ngọc phả ở đền Thượng và chùa Diên Phúc của Sơn Đồng có ghi: “Sau chiến thắng quân Minh, Lê Lợi đi qua Sơn Đồng thấy có đền miếu bèn gọi các bô lão đến hỏi. Mọi người tâu rằng làng chúng tôi thờ hai vị. Vị thứ nhất là Đương Cảnh Thành hoàng tự Hùng triều, vị thứ hai là Thái phó thời Tiền Lê. Cả hai vị này có cách đây cũng phải hàng nghìn năm. Nghe xong Lê Lợi cho dân làng hai hũ vàng để sửa chữa, tôn tạo đền chùa”.

Vị Thái phó đó tên là Đào Trực, ngài đã về làng mở trường dạy học và hành nghề chữa bệnh cứu dân ở khắp trong vùng. Tên Đào Trực được đặt cho một con đường ở phia Tây làng. Trong đình còn thờ thần núi Đông Nhạc Giáng Thần và Vương Thanh Cao, một học trò nghèo về sau trở thành tướng tài đi theo Đinh Bộ Lĩnh dẹp loạn 12 sứ quân (944-968).

Một thuyết nữa căn cứ vào bức đại tự “Thánh Hậu Vương từ” nói đình vốn là ngôi đền thờ đức Mẫu. Trong đình hiện bảo lưu được tấm yếm và áo đào, hai bên chính điện đặt hai con phượng. Một bên là cây gậy tượng trưng cho binh khí, một bên là bông lúa tượng trưng lương thực. Trong một đạo sắc phong đời vua Quang Trung có nói đến nữ tướng. Sau dân làng bèn tôn Hai Bà Trưng làm một thành hoàng.

Kiến trúc

Đình Sơn Đồng khởi dựng vào năm Chính Hòa thứ 15 (1695) thuộc đời vua Lê Hy Tông, vốn được đánh giá là thịnh trị nhất dưới thời Lê trung hưng. Đến thời Nguyễn, đình được tu bổ tôn tạo nhiều lần như: sửa chữa tòa hậu cung vào năm Gia Long thứ 16 (1817), sửa chữa tòa đại bái vào năm Minh Mệnh thứ 7 (1826), v.v.

Một bia đá tại đình ghi “Năm Duy Tân thứ 7 (1913), hai thôn quyết định tu sửa mả rồng, long mạch chạy dài về đình, không ai được làm thương tổn, đứt đoạn. Từ nay về sau cấm đào bới". Năm 2024, đình tiếp tục được trùng tu lớn với tổng mức đầu tư 13 tỷ đồng bao gồm các hạng mục: cổng đình, tiền tế, đại bái, hậu cung và một số công trình phụ trợ.

Cổng đình xây ba gian, tường hồi bít đốc tay ngai, hai mái dựa trên bốn hàng cột đá hình vuông. Sau cổng là sân với hai dãy tả hữu vu đối diện. Toà tiền tế nhìn về phía Tây Nam ra đường Đình Hát (Hát Môn là nơi Hai Bà Trưng dựng cờ khởi nghĩa). Toà đại bái rộng năm gian nhưng thấp, gian giữa kết nối với toà thiêu hương ba gian và toà hậu cung cũng ba gian thành hình chữ "Công". Hậu cung là nơi có nhiều mảng chạm khắc tinh xảo.

Lễ hội

Hằng năm vào ngày mồng 6 tháng Hai âm lịch, dân làng Sơn Đồng tổ chức lễ hội với đám rước kiệu truyền thống. Đặc sắc nhất là tục giằng bông. Mỗi thôn làm một cây bông từ đoạn tre đực tươi thẳng và dài 5 đốt, tượng trưng cho ngũ phúc. Những trai làng khoẻ mạnh đều đến tham dự, tin rằng nếu giật được cây bông sẽ sinh con trai. Ai thắng cuộc sẽ làm lễ tạ ở đình và mang bông về đặt trên ban thờ gia tiên.

Trong lễ hội có trò thi làm bánh cuốn, bánh dày và nướng thịt trâu, được cho là các món mà Hai Bà Trưng dùng để khao quân. Bó mo là bó đầu chày bằng mo cau để giã bột bánh. Bộ bánh gồm một cặp bánh dày hình tròn và một chiếc bánh cuốn dài bọc lá chuối, thể hiện tín ngưỡng phồn thực.

Năm 1986, đình Sơn Đồng cùng chùa Kỳ Đà, chùa Diên Phúc, đền Thượng, nhà thờ họ 6 chi Từ Vũ được Bộ Văn hoá và Thông tin xếp hạng Di tích lịch sử - văn hoá quốc gia.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Diên Phúc (Sơn Đồng)
• Chùa Lão Quân Quán
• Chùa Nhạ Phúc (Lại Yên)
• Đền Mẫu Liễu
• Đền Thượng Sơn Đồng
• Đình và chùa Đại Tự
• Đình Lũng Kênh

Mã QR và ảnh

No.1203: Đình Sơn Đồng ©NCCông 2017-2025