Đình và quán Giang Xá

Lược sử

Xưa kia Giang Xá vốn là một xã thuộc tổng Kim Thìa, huyện Hoài Đức, trấn Sơn Tây, ngày nay thuộc về thị trấn Trạm Trôi, huyện Hoài Đức, TP Hà Nội. Từ lâu, nhân dân vùng Hoài Đức vẫn tự hào coi đây là quê hương thứ hai của Lý Nam Đế (tức Lý Bí), lãnh tụ đầu tiên của người Việt tự xưng hoàng đế và thành lập nước Vạn Xuân ở thế kỷ VI.

Đình và quán Giang Xá nằm cách nhau chỉ khoảng 400m. Đây là một cụm di tích được khởi dựng vào cuối thời Lê trung hưng để thờ Lý Nam Đế. Năm 1989, đình và quán Giang Xá (cùng với chùa Bảo Phúc) được Bộ Văn hóa - Thông tin xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia.

Đình Giang Xá

Di tích định hình theo phong cách nghệ thuật kiến trúc thời Nguyễn sau những lần trùng tu trong 2 thế kỷ XIX, XX và năm 2025. Cổng đình xây kiểu nghi môn tứ trụ nhìn ra một ao vuông ở phía Đông Bắc. Ngay sau cổng là khoảng sân hẹp ở giữa hai dãy tả hữu vu 3 gian rồi đến khoảng sân rộng ở trước đại đình. Toà tiền tế 5 gian 2 chái, cửa bức bàn, 4 mái chảy lợp ngói ta, đầu đao cong. Gian giữa tiền tế được kết nối với 3 gian dọc của toà hậu cung theo bố cục hình chữ "Đinh".

Trong đình hiện bảo lưu được nhiều cổ vật, trong đó có các bức đại tự mang giá trị lịch sử sâu sắc như: “Vạn Xuân triệu thống” (Đặt nền Vạn Xuân) và “Thiên Đức kiến nguyên” (Mở hiệu Thiên Đức).

Quán Giang Xá

Nhân dân địa phương gọi là quán nhưng thực chất đây là một ngôi đền thờ Lý Nam Đế, tương truyền được lập sau khi vua mất để ghi nhớ công ơn ngài và từ đó đến nay luôn có các dòng họ trong làng thay phiên chăm lo hương khói. Hằng năm đến ngày hội dân làng lại rước tượng ngài về đình. Di tích bao gồm các hạng mục chính như: nghi môn, tiền tế, đại bái và hậu cung. Phía trước và phía sau đều có ao lớn và nhiều cổ thụ.

Quán nhìn qua sân và bức bình phong lớn với 4 trụ biểu ra ao ở phía Tây-Nam. Tòa tiền tế rộng 5 gian, xây kiểu tường hồi bít đốc tay ngai. Bộ khung có kết cấu kiểu "chồng rường, kẻ", gồm 6 hàng cột dọc và 6 hàng cột ngang. Các đầu kẻ bẩy trang trí hình rồng mây, hổ phù và hoa lá mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn.

Sau tiền tế là khoảng sân rồi đến toà đại bái 3 gian 2 chái, 4 mái chảy lợp ngói ta, các đầu đao cong đắp hình đầu rồng. Đầu bờ nóc đắp con kìm hình rồng đuôi cá, bờ dãi có các con ly. Bộ khung có kết cấu "chồng rường, kẻ". Các đầu dư, rường, kẻ được chạm khắc hình rồng, mây, hoa lá. Các bức cốn chạm hình bộ tứ linh mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Gian giữa toà đại bái kết nối với toà hậu cung 3 gian dọc thành hình chữ "Đinh".

Ngoài đồ tế khí, trong quán còn có 3 cửa võng, 2 hương án, 4 bức hoành phi, 8 đôi câu đối. Trên tấm bia "Giang Xá Tự bi ký" đựng năm Tự Đức 6 (1853) có bài văn ca ngợi sự nghiệp của Lý Nam Đế và phong cảnh quán. Trong hậu cung có khám thờ, nơi đặt pho tượng Lý Nam Đế bằng đồng và cất giữ cuốn ngọc phả do Hàn lâm viện Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính biên soạn vào thời thời Lê trung hưng và sao chép lại vào thời Nguyễn.

Theo ngọc phả, chùa Giang Xá (tên chữ Bảo Phúc Tự) là nơi Lý Bí đã sống và học tập khi còn nhỏ. Về sau, ngài chiêu mộ được hơn 3000 nghĩa binh và hợp nhất với các đội quân của Tinh Thiều, Triệu Túc, Phạm Tu phất cờ khởi nghĩa để lật đổ ách đô hộ của nhà Lương…

Lễ hội

Hằng năm, tại cụm di tích Giang Xá có 4 ngày lễ lớn được nhân dân địa phương tổ chức để tưởng nhớ Lý Nam Đế. Ngày 12 tháng Giêng âm lịch là chính hội, kỷ niệm ngày Lý Bí lên ngôi Hoàng đế, lập ra nước Vạn Xuân, trong dịp này có nghi thức rước kiệu thành hoàng và các trò chơi dân gian như đấu cờ người. Ngày 10 tháng 3 âl là lễ kỷ niệm ngày Lý Bí xuất quân hởi nghĩa. Ngày mùng 2 tháng 5 âl là lễ kỷ niệm húy nhật của nhà vua và ngày 12 tháng 9 âl là lễ kỷ niệm ngày sinh của Ngài.

Bản đồ trực tuyến

Di tích lân cận

• Chùa Bảo Phúc: 3P83+Q5H, Giang Xá, Hoài Đức.
• Chùa Kỳ Viên: 3P72+7QP, Cao Hạ, Hoài Đức.
• Chùa Quán Chiền: 3MFV+W8, Đức Giang, Hoài Đức.
• Đình Cao Xá: 33M7X+R8Q, Đức Thượng, Hoài Đức.
• Đình Lưu Xá: 3P63+GH8, Đức Giang, Hoài Đức.
• Quán Cao Xá Thượng (Linh Tiên Quán): 3M8W+8M, Đức Thượng, Hoài Đức.

Ảnh: Cổng Làng Giang Xá

Bài 1218 ©NCCông 2015-2026, Đình và quán Giang Xá