Ả Lã Nàng Đê

Thần tích lưu ở đình Đại Mỗ, thuộc phường Đại Mỗ, Q. Nam Từ Liêm cho biết:

Ả Lã Nàng Đê quê ở Thiên Phúc, huyện An Sơn, là con gái tể tướng Lữ Gia của nước Nam Việt. Cuối thời Triệu, Hán Võ Đế sai tướng Lộ Bác Đức và Dương Phác đem quân xâm lược. Lữ Gia bị giặc bắt và sát hại. Ả Lã Nàng Đê khi trưởng thành đã tiếp thu tinh thần của cha, đứng ra chiêu mộ dân binh, tụ nghĩa ở Hát Môn theo Hai Bà Trưng. Ả Lã Nàng Đê được Hai Bà Trưng ban tước lộc và cho về lập ấp luyện quân ở cửa sông Đáy. Ba năm sau Mã Viện đem quân tiến đánh, Ả Lã Nàng Đê tham gia chiến đấu tại trận Lãng Bạc và Cấm Khê, cuối cùng bà trầm mình ở sông Hát.

Thần tích tại đình thôn Cam, xã Cổ Bi, huyện Gia Lâm do Đông các đại học sĩ Nguyễn Bính soạn năm Hồng Phúc nguyên niên (1572) thì viết:

...Bấy giờ ở trang Phả Lại, huyện Quế Dương, phủ Từ Sơn, đạo Kinh Bắc có người họ Lã tên Tiến, vợ là Triệu Thị Phụng. Ông làm nghề đánh cá kiếm ăn ở thượng lưu sông Nguyệt Đức từ làng An Phú cho đến làng Hương La. Khi đến nơi này ông bà nghỉ lại gần ngôi miếu thờ và đều mộng thấy có thần nữ xuống giúp dân. Sau đó bà mang thai đến ngày thứ hai, tháng 2 năm Quý Mùi sinh một người con gái thiên tư đĩnh dị, tướng mạo khôi kỳ bèn đặt tên là Ả Lã. Năm 16 tuổi, cô rất sáng ý, học lực ngày càng tinh thông, lại thêm có khí phách độ lượng hơn người. Hơn nữa các thức cầm kỳ thi hoạ không có thứ nào không tinh thông... Khi ấy nào ngờ trong một đêm cả cha và mẹ nàng đều qua đời. Nàng làm lễ mai táng xong khi Bà Trưng dấy quân phục thù dẹp giặc Tô Định.

Bà Trưng truyền lệnh kêu gọi tiến cử người hiền tài tinh thông văn võ tham gia quân ngũ giết giặc. Được tin này Ả Lã liền tuyển mộ binh mã được ngàn người, riêng ở bản trang có hơn 50 người xin theo làm gia thần. Thế rồi quan quân làm lễ tế trời đất, lễ yết bách thần, sau đó đem quân xông ra trận, quân lính kéo đi cờ xí bay rợp đường, trống chiêng dậy đất vang động như sấm. Một hôm quân đội tiến đến vùng Hiệp Ký, huyện Chu Diên, đạo Sơn Tây để hợp quân và bàn kế tiến đánh quân địch.

Bà Ả Lã mặc áo màu sặc sỡ, rồi xin với Trưng Vương cho mình làm phép tàng hình đi vào trại giặc để dò xét tình hình quân giặc Tô Định ở các thành như thế nào, sẽ quay về cấp báo. Bà Trưng cùng với em gái là Trưng Nhị đem quân đánh với Tô Định, chỉ một trận là bắt được Tô Định, liền đem ra chém đầu ở Ngũ Lĩnh. Sau khi Tô Định chết, quân giặc tan tác, quân ta chiếm được 65 thành trì, Trưng Vương lên làm vua và ban chiếu mời các tướng lĩnh về triều mở tiệc linh đình, tặng phong cho các tướng sĩ theo thứ bậc khác nhau. Trưng Vương ban cho bà Ả Lã thực ấp ở huyện Đông Ngàn.

Sau đó bà bái tạ trở về, cho dựng doanh sở ở trang Đường An. Một hôm bà cho mở yến tiệc rồi mời dân trang Đường An đến dự. Trong lúc đang yến ẩm, chợt thấy có một đám mây vàng từ trên trời sà xuống trước doanh sở. Bà mất ngày 2 tháng 11. Sau khi bà mất, Trưng Vương lệnh ban chiếu cho phép trang Đường An phụng thờ bà. Sau này vua Đinh Tiên Hoàng dẹp 12 sứ quân có đến đền bà bái yết thấy hiển ứng linh dị do vậy từ đó về sau hằng năm đều được tế lễ, tặng phong là Ả Lã Nàng Đê công chúa, gia tặng là Tuệ Tĩnh phu nhân. Các sắc phục vàng, tía, đỏ, trắng đều cấm. Từ đó về sau thần rất linh ứng nên các đời vua sau đó đều phong thêm mỹ tự. Đến đời nhà Trần, quân Nguyên kéo sang xâm lược, kinh thành bị vây hãm. Trần Quốc Tuấn vâng mệnh đi cầu đảo bách thần, kính xin chư vị thần linh phù trợ, khi đến đền thờ bà công chúa, thấy rất linh ứng. Sau khi dẹp xong Ô Mã Nhi, vua Trần Thái Tông bèn phong cho mĩ hiệu là Diệu Quang linh ứng. Đến khi vua Lê Thái Tổ khởi nghĩa phá tan quân giặc Minh là Liễu Thăng nhà vua lại phong cho thần là: Nhan Uyển cương nghị anh linh, sắc chỉ cho trang Đường An xây miếu thờ phụng ngài, các trang ấp quanh vùng cũng lập đền thờ vọng.

Có rất nhiều đạo sắc phong cho bà Ả Lã Nàng Đê, sắc cổ nhất hiện còn lưu mang niên đại Cảnh Trị 8 (1670), sắc muộn nhất thì ghi năm Khải Định 9 (1924).

Noted by NCCông ©2015