Thông tin về tác giả

TS Nguyễn Chí Công là một gương mặt hiếm hoi kết nối hai miền tưởng như xa cách: công nghệ và di sản. Ở ông, nhịp độ chuyển đổi số của hiện tại và ký ức lịch sử của dân tộc không đối nghịch, mà nâng đỡ lẫn nhau.

Năm 1976, khi mới 27 tuổi, ông tham gia chế tạo chiếc máy tính đầu tiên của Việt Nam – VT80 – tại Viện Khoa học Tính toán và Điều khiển. Trong điều kiện thiếu thốn, nhóm kỹ sư trẻ đã hoàn thành cỗ máy dùng chip Intel 8080A chỉ trong hai tháng.

Có linh kiện phải tìm trong những xác máy bay Mỹ bị bắn rơi; bộ nhớ lắp ghép từ những đi-ốt nhặt nhạnh ngoài chợ trời, chương trình máy tính được nạp từng bit bằng thao tác thủ công. Giữa hoài nghi và khan hiếm, họ vẫn đặt xuống một viên gạch nền cho ngành Công nghệ Thông tin của nước nhà.

Từ bước khởi đầu ấy, con đường công nghệ của ông trải dài qua nhiều vai trò: làm công tác tiêu chuẩn Công nghệ Thông tin từ năm 1983, giữ cương vị Trưởng phòng CNTT đầu tiên của cty FPT vào năm 1988, Trưởng tiểu ban Mạng của Ban Chỉ đạo Chương trình Quốc gia về CNTT năm 1995, thực hiện Mạng diện rộng kết nối Văn phòng của các Bộ, ngành và UBND các tỉnh, thành năm 1997, rồi làm Tổ trưởng Tổ chuyên môn Đề án Tin học hoá Quản lý hành chính Nhà nước giai đoạn 2001-2005, tham gia biên soạn Từ điển Bách khoa về CNTT và làm Tổng chủ biên bộ sách giáo khoa tin học Kết nối tri thức với cuộc sống.

Nhiều lần từng ở nước ngoài nhưng ông chủ yếu mang kiến thức và nguồn lực trở về làm việc trong nước. Ở ông, công nghệ không chỉ là nghề nghiệp, mà là một cách phụng sự.

Nếu chỉ dừng ở những “bit” và “byte”, chân dung ấy vẫn chưa trọn. Trong căn nhà nhỏ ở 89 ngõ 41 Đông Tác, ông còn lập Bảo tàng Công nghệ Thông tin Việt Nam, bảo tàng CNTT tư nhân đầu tiên của cả nước. Trong ngày mở cửa vào dịp Tết năm 2020, tại tầng một của Bảo tàng dã có khoảng ba trăm hiện vật lớn nhỏ được trưng bày miễn phí cho người xem.

Trên tầng hai (là phần mở rộng được hoàn thành mấy năm sau) còn có cả một thư viện gồm tranh ảnh, sách báo, tạp chí và băng đĩa, v.v.. Bảo tàng không chỉ kể câu chuyện máy móc, mà còn dựng lại hành trình gian khó hào hùng của bao thế hệ làm công nghệ thông tin trên thế giới và trong nước kèm theo hình ảnh và tóm tắt tiểu sử của nhiều nhân vật liên quan.

Đến hôm nay đã có hơn hai nghìn hiện vật được ông và các đồng nghiệp sưu tầm trong hơn nửa thế kỷ qua, từ các linh kiện điện tử của thập niên 1970 đến những máy tính Macintosh đời đầu và những thiết bị liên lạc vệ tinh độc đáo.

Tình yêu Hà Nội của ông cũng bền bỉ như thế. Trên các trang web miễn phí tại địa chỉ 360.hncity.org và dongtac.hncity.org, ông đã công bố gần 1200 di tích lịch sử văn hoá được xếp hạng. Ông tự đi khảo sát tất cả những điểm đó rất nhiều lần tại thực địa, chụp ảnh, đối chiếu tư liệu, rồi lặng lẽ viết thành bài và lưu giữ hàng vạn dữ liệu chi tiết.

Từ năm 2023 đến nay những cuốn sách trong bộ sách “1000 điểm đến Đồng bằng Bắc Bộ” lần lượt ra đời. Đó là kết quả trên giấy của nhiều năm dò tìm ký ức dân tộc và cộng đồng. Ông hiểu rằng di tích có thể phai mòn, nhưng nếu được ghi lại cẩn trọng, chúng vẫn còn một đời sống khác trong lòng người đọc.

Sinh ra trong một gia đình trí thức Thăng Long – cháu nội của nhà giáo yêu nước Nguyễn Hữu Cầu, con út của giáo sư Nguyễn Hữu Tảo, cháu gọi học giả Thiều Chửu Nguyễn Hữu Kha là chú ruột – ông lớn lên trong mạch nguồn học thuật và lòng tự trọng dân tộc. Có lẽ vì thế, những lựa chọn của ông luôn hướng về việc bồi đắp năng lực quốc gia và gìn giữ căn cước văn hóa.

Nhìn lại, di sản của TS Nguyễn Chí Công không nằm ở một danh hiệu hay chức vụ riêng lẻ. Đó là một mạch nối: từ chiếc máy tính lắp ráp trong gian khó đến những trang web lưu giữ đi tích lịch sử của đồng bằng Bắc Bộ. Ông chứng minh rằng tiến bộ kỹ thuật và ký ức văn hóa không loại trừ nhau. Khi được đặt trong cùng một tầm nhìn, chúng cùng góp phần làm nên sức bền của một đất nước.

Thông tin về ông có khá nhiều, ngoài sách báo đã xuất bản, độc giả còn có thể tham khảo ngay trên mạng:

1. Thuý Hằng, Tia Sáng 3/4/2007: VT80 - Máy vi tính đầu tiên của Việt Nam
2. Đỗ Minh Tuấn, Tiền Phong 1/06/2007: Người làm ra chiếc máy vi tính đầu tiên ở Việt Nam
3. Bích Ngọc, Quốc phòng VN, 14/9/2015: Phỏng vấn truyền hình TS Nguyễn Chí Công
4. VTV6: Chương trình CẤT CÁNH tháng 2 năm 2020
5. Lê Tiên Long, LAO ĐỘNG CT 23/02/2020: Vị TS và giấc mơ bảo tàng CNTT tư nhân đầu tiên
6. Thu Hằng, Hà Nội Mới 25/10/2020: Một tấm lòng Hà Nội
7. Minh Sơn, VietnamPlus 14/02/2021: TS Nguyễn Chí Công và giấc mơ bảo tàng công nghệ
8. Ngọc Lưu, Khoa học & Công nghệ 23/02/2021: Từ ’cha đẻ’ máy tính đầu tiên đến ’ông chủ’ bảo tàng CNTT tư nhân đầu tiên
9. Đặng Thủy, Người Hà Nội 22/11/2021: TS Nguyễn Chí Công: Trọn tấm lòng say mê, trọn một đời cống hiến
10. TOP 100 kỷ lục bất biến VN, 22/08/2022: Người tham gia chế tạo máy vi tính đầu tiên của VN & Người thành lập bảo tàng CNTT...
11. Lưu Thiên Chương, NGÀY NAY 03/07/2023: Công nghiệp hóa biến những cái tưởng rất khó thành rất dễ
12. Funix: TS. Nguyễn Chí Công giới thiệu Bảo tàng CNTT VN
13. Thu Hằng, Truyền hình Quốc Hội, 23/09/2023: TS Nguyễn Chí Công – Người đặt nền móng cho ngành CNTT VN
14. VTC10 (16/01/2024): RA MẮT SÁCH 1000 ĐIỂM ĐẾN ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ
15. Lê Tiên Long, Dân Việt 24/01/2024: TS CNTT mê đắm di sản
16. TẠP CHÍ DU LỊCH TP. HỒ CHÍ MINH 7/02/2024: TS CNTT viết sách du lịch
17. Hệ thống trường Việt Mỹ: Nguyễn Chí Công Tổng Chủ Biên SGK Tin Học Kết nối tri thức với cuộc sống
18. An Thanh, 04/09/2024: Dành trọn niềm đam mê cho Hà Nội
19. Thúy Hạnh, ZNews, 3/10/2025: Sông Tô Lịch: Từ trục văn hóa tới ’dòng sông đen’
20. Tâm Lê, Tuổi Trẻ 2/09/2025: Đến bảo tàng, đọc lịch sử chuyển đổi số
21. VTV Times 4/12/2025: VT80 - Máy vi tính đầu tiên của Việt Nam
22. Bảo Lam, Người quan sát 16/01/2026: Tiến sĩ từng đưa Việt Nam trở thành nước thứ 3 trên thế giới đạt được...

Trần Đăng